ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਮਤੀਮਾਨ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਖ਼ੁਰਾਰਪਣ ਵੀ ਆਖਦੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਵਨੌਕਹ, ਮੇਘਵਾਨ, ਚਕ੍ਰਵਾਨ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਪర్వਤ ਵੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਪੰਚਨਦ, ਕਾਸ਼, ਬ੍ਰਹਮਾਵਸਤਕ, ਤਾਰਕਸ਼ਤ, ਪਰਾਵ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਿਕਾ ਨਾਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਵਟਕਾਪੋਕ੍ਰਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਰਿਵਾਨ ਅਤੇ ਅਵਾਮਾ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਦੇ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਨੀਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮਲੇਛ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਮਹੇਂਦਰ ਪਹਾੜ ਸੀ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਅਸਟੋਨਾ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਰਿਆਤ੍ਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ ਸਨ। ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਿਰਿਮਤੀ ਖੇਤਰ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੈਨੁਮਤੀ ਅਤੇ ਤੁਰਮਤੀ ਭੂਮੀ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਫਲਗੁਨਕਾ, ਮੰਡਵਯ, ਏਕਨੇਤ੍ਰਕ, ਪੁਰੁਕੁੰਡ, ਤੁਖਾਰ, ਤਲਮੱਲਾ ਅਤੇ ਲਹਾਵਹਾ ਲੋਕ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਵੰਦਿਲਾ, ਨਵੀਲਾ, ਵਾਲਾ—ਇਹ ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਨ। ਰੰਗਾ, ਖਮੁਨਿਕਾ, ਕਮਪਾ, ਗੁਰੂਹਾ, ਅਤੇ ਅਰੁਹਸ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ। ਫਿਰ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਸੀ, ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵੱਸਦੀ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਹਿਮਾਲਿਆ, ਕਾਂਜ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਮਧੁਮਾਨ ਪਹਾੜ ਮਿਲਦੇ। ਉਥੇ ਹੀ ਕੈਲਾਸ, ਵਸੁਮਾਨ ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਦ੍ਰ, ਪੌਰਵ, ਯੌਧੇਯ, ਮਾਲਵ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਸੈਨ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਾਜਕੁਲ, ਅਸ਼ਵਿਨ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਤ੍ਰਿਗਰਤ, ਕੇਕਯ, ਛੋਟੇ ਮਾਚੇਲ, ਅਤੇ ਚੂਸਤਵ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ। ਅੰਬਾਲ, ਪ੍ਰਸਥਾਲ, ਸ਼ਾਕ, ਅਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਮਧੂਰਤ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਅੰਤਰਦਵੀਪ, ਗੰਧਾਰ, ਅਤੇ ਵੰਦਿਵਟਸਤਾਵ ਲੋਕ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ। ਤਦ ਬਾਅਦ ਤਕਸ਼ਸ਼ਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਫਿਰ ਲਵਣਾਵਤੀ, ਪੁਸ਼ਕਲਾਵਤੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਵਤੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਆਉਂਦੀ। ਫਿਰ ਮਣਿਮਤੀ, ਸ਼ਿਆਮਾਕ, ਖਚਰ, ਦਾਸਦਾਨ, ਗਵ੍ਯਸਨ ਅਤੇ ਦੰਡਹਵ੍ਯਸਨ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ। ਦਾਨਦ, ਸ਼ੂਰਕ ਅਤੇ ਵਟਾਧਾਰ ਲੋਕ, ਕੋਹਕਾ ਅਤੇ ਸੁਰਭੂਤਿਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਤਟਕਾਦਰਸ਼, ਦੰਤੁਰਾਦਰਸ਼, ਫਿਰ ਪਿੰਡਲਮਾਲ, ਵਿਆਯਨੇਯ, ਅਤੇ ਆਭਿਧਾਨਕ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ। ਮਾਲਹਾਲਾ, ਹੂਣ, ਹੇਮਤਾਲ, ਆਸ਼ਵਾਸ, ਸ੍ਵਮੁਖ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਿਮਵਾਨ, ਵਸੁਮਾਨ, ਕੌੰਜ, ਕੈਲਾਸ ਤੇ ਅਯੁਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅੱਸੀ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਉਲੂਤ, ਬ੍ਰਹਮਪੁਤ੍ਰ, ਕੁਵਿੰਦ, ਦਿਨਾਦਾਨ, ਮਡਵ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੈਡਭੱਲ, ਸਿੰਘਪੁਰ, ਚਾਮਵਤੰਗਨ, ਸਾਰਪਾਤਕ, ਪਾਰਵਤਕ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਦਰਦ ਲੋਕ ਹਨ। ਅਭਿਸਾਰ, ਜਦਾਰਵਾਕ, ਪੱਲੋਲੁਕ, ਚਿਰੋਡੁਨ, ਕਿਰਾਤ, ਗਵਾਲ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਉਥੇ ਹੈ। ਦੇਵਸਥਲ ਵਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਦੁਆਰਾ ਉਲਲੇਖਿਤ ਭੂਮੀ, ਮਹਾਸਮ੍ਰਿਧੀ ਵਾਲਾ ਮੰਦਰ, ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਮੁੰਜ ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਹੰਗਮ ਮਹਲ ਉਥੇ ਸਨ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤੀਬਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਖਦਾ, "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਵਾਂਗਾ," ਅਤੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ। ਇਥੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਵਿਚ ਘੁੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਸਵੈ-ਚੇਸ਼ਟਾ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਏ। ਮੈਂ ਅਜੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਗਿਣੇ; ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਲੀਲਾ ਦੇ ਪਤੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਉਦੇਹਿਕ, ਸ਼ੂਰਸੈਨ, ਗੁੜ, ਅਸ਼ਵੱਥਨਿਪਕ, ਉਤਮਜ੍ਯੋਤਿਕਦਰ, ਪਦਮਧ੍ਯਮਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸਨ। ਸਾਲਵਕ, ਕੇਤਕ, ਮਤ੍ਸ੍ਯ, ਦੌਲੇਯਕ, ਕਪਿਸ਼੍ਠਲ, ਮੰਡਵਯਪਾਂਡੁਨਗਰ, ਸੌਰਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂਗ੍ਰਹ ਵੀ ਸਨ। ਪਰੀਆਤ੍ਰ, ਕੁਰਾਧਯ, ਯਮੁਨੋਦੁੰਬਰ, ਗਜਹਵ, ਉੱਜਿਹਨ, ਕਾਲਕੋਟਿਕ, ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਕਪੋਲ, ਧਰਮਾਰਣ, ਉੱਤਰੀ-ਦੱਖਣੀ ਲੋਕ, ਪਾਂਚਾਲ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਰਸ੍ਵਤ ਲੋਕ ਵੀ ਸਨ। ਅਵੰਤੀ, ਸ੍ਯੰਦਨ, ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਕੁੰਤ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਥਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਵਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬਵਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਤ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੁਚਲੇ ਗਏ। ਦਸ਼ਾਪੁਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਪੇਟ ਤੇ ਗਲਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਤਾਰਕਸ਼ਤੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਸ਼੍ਯਕ, ਕਾਰੂਰਕ, ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਯੋਧੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੈਵ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕੁ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ, ਫੌਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੁਚਲੇ ਗਏ। ਜਿਹੜੇ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰਦੇ, ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦੌੜਦੇ, ਪਰ ਅਖੀਰ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਪੇਟ ਚੀਰ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਅੰਤਰੜੀਆਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ ਖਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਕੁਝ, ਭਦਰਗਿਰੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਝੀਲ ਵਿੱਚ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਵਗਦਾ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਾਰਥੀਆਂ ਭੱਜ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੰਡਕ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਵਿਖੇਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਹੈਯਾ ਲੋਕ ਹਰੀ ਵਲੋਂ ਵਿਗਾੜੇ ਗਏ ਸਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰੇ ਹੋਏ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੁਚਲੇ ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਗਏ, ਉਹ ਲਾਲ ਲਹੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਨਰਮ ਟੋਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਗਏ। ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚਬਾਏ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਚੀਨ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਲਈ ਬੋਝ ਬਣ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ। ਅਭੀਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਕਰਨਾਟ ਅਤੇ ਓਡ਼ੀਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਬੰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਛਿੱਦਰ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਰਾਸਤ, ਸ਼ੌਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ।