ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਢਿੱਡ ਅਤੇ ਅਡੋਲਤਾ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਯੋਧੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਜੁਝਾਰੂ ਸੂਝ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸਨ ਜੋ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਝੰਕਾਰ ਅਤੇ ਘਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਕਰਾਂ, ਜੰਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਨਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਡੂੰਘੀ ਧੁਨ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਜੰਗ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੇਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਟੁੱਟੇ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਜੰਗ ਦਾ ਪਹਾੜ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਭਿਆਨਕ, ਸਾਰਿਆਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਟੁੱਟੇ ਡੋਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਹਾਏ! ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਤੀਰਾਂ, ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਅਜੇ ਇਹ ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਤੀਰਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਅੰਗ ਟੋੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਕਹਿਰ ਰੋਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਓ ਦੋਸਤ, ਇਥੋਂ ਚਲ ਚਲ੍ਹੀਏ—ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੌਥਾ ਦਿਨ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠੀਆਂ, ਤਾਂ ਜੰਗ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਗਲਪਨ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਨੁਕਲੇ ਪੱਖ, ਢਾਲਾਂ ਅਤੇ ਡੋਲਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ-ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਦਾਨ ਹਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗੂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਚੱਲਦੀਆਂ-ਅਚੱਲ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ। ਉਸਦਾ ਸਿਰ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਪਹੀਏਆਂ ਦੀਆਂ ਭੰਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਘਾਹ ਵਾਂਗ, ਧੂੜ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ, ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਝੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗ, ਟੁੱਟੇ ਤੇ ਟੋੜਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ, ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਭੰਵਰਾਂ ਅਤੇ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਲੀਆਂ ਲੋਹੀਆਂ ਦੀ ਜੰਗੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਭਿਆਨਕ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਭੰਵਰਾਂ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਧੂੰਆਂ ਬਣ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ, ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਗੂੰਜ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਧੁਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੰਦੀ। ਉਸਦੇ ਯੋਧੇ, ਚੱਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਡਿੱਗਦੇ-ਉੱਠਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਉੱਠਿਆ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਪਤੀਆਂ ਦੇ ਕੰਨਿਆਂ ਨਾਲ, ਪਾਤਾਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨਿਰਭੀਕ ਹੋ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਰਹੀ। ਉਸਦੇ ਚੋਬੀਆਂ, ਛਤਰੀਆਂ, ਤੇ ਝੰਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਲਾਲ ਲਹੂ ਦੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ, ਰਥ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਉਸਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ, ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਲਹੂ ਦੇ ਬੁੱਬਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ। ਜੰਗ, ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਂਗ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਹਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਐਸਾ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਘੋੜੇ ਤੇ ਪੰਛੀ ਤੈਰ ਰਹੇ, ਹਾਥੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ, ਡਰਾਏ ਹੋਏ ਹਿਰਣ ਭੱਜ ਰਹੇ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦੌੜਣ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹਿੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ੂਰਾ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ, ਡੋਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ, ਫੌਜੀ ਬੱਦਲ ਫੈਲ ਰਹੇ, ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੁੜਕ ਰਹੇ। ਫੌਜ ਦੀ ਧੂੜ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ, ਚਮਕਦੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਡ ਰਹੇ, ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਥੱਲੇ ਆ ਰਹੇ। ਉਹ ਜੰਗੂ, ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਛਤਰੀਆਂ ਤੇ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਲਾਲ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਢਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜੰਗ ਅੰਤ ਵਾਂਗ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਡਿੱਗੇ ਝੰਡੇ, ਛਤਰੀਆਂ, ਰਥ, ਤੇ ਪੈਦਲ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਭੰਵਰ ਤੇ ਕਮਲ-ਆਕਾਰ ਤੀਰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਲਹੂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਹੇ, ਤੇ ਯੰਤਰ ਤੇ ਪੱਥਰ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਪਹੀਏਆਂ ਦੀਆਂ ਭੰਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ, ਤੇ ਫੌਜਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਬਣ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਟੋਲਿਆਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੇ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਸਮਾਨ ਢੱਕ ਗਏ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਟਕਰ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਹਿਲ ਗਿਆ। ਤਿੱਖੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ, ਪਾਣੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹਰ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਵਿਪਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ। ਭਾਲੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਚੱਕਰ, ਤੀਰ, ਸੂਲ, ਗਦਾ, ਮੁਗਦਰ ਤੇ ਜੈਵਲਿਨ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜਦੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਦਸੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਨਾਟਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਲੈ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਯੋਧੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਪਏ ਸਨ, ਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉਠੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਵਗ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਬਿਨਾ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਨੱਚ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਅਜੀਬ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਲਹੂ ਭਰੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਰੇ ਪਏ ਸਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਛਿਟ-ਭਿੱਟ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਡਰਾਏ ਹੋਏ ਸਭ ਦੱਸੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਪਏ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਤੇ ਪਿਸਾਚ ਲਹੂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਗੁਣ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਦੁੰਦਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਟਕਰਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗ ਦੇ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜਿਥੇ ਧੀਰਜ, ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਕ੍ਰੂਰਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਗਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਂਗ ਹਾਲਾਤ ਬਣ ਗਏ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਸਮਾਨ, ਲਹੂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।