ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਛਤਰੀਆਂ, ਪੱਖੇ ਤੇ ਝੰਡੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਇੰਝ ਪਏ ਜਾਪਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਓਲੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਅਣਗਿਣਤ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਡਦੇ ਭਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਖੇਤਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਟिड਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਟਕਰ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਝਨਕਾਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਸੀ, ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵਗਦੀਆਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਟੁੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ, ਮੈਦਾਨ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾੜ੍ਹੀ ਘੜੀ ਆ ਗਈ ਸੀ—ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਸਰੀਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗੇ ਪਏ ਸਨ। ਰਥ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਯੋਧੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲਾਲ ਲਹੂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੋਂ “ਹਾਏ! ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ!” ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਉਠ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਰਥਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿਗੜ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਤ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਕੱਟ ਤੇ ਬਕਸੂਆਂ ਦੀ ਝਨਕਾਰੀ ਵਾਜਾ ਵਾਂਗ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਉਡਦੀਆਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਸਮਾਨ, ਜੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਕਾਲੀ ਦੇ ਕਾਲੇ ਵੱਲ, ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੈਨਾ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਨਵੇਂ ਲਹੂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਅੱਗ ਦੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ ਹੋਵੇ। ਭਸੁੰਡਾ ਆਦਿਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤੀਰ, ਭਾਲੇ, ਜਵਲੀਨ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਗਦਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ, ਝੂਠੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਿਰਭਾਵ ਤੇ ਧੀਰਜ ਹੀ ਇਥੇ ਇਕ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਜੰਗ ਵਿਚਲੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ, ਜੰਗ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਵਿਅਕੁਲਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਝਨਕ ਤੇ ਟਕਰ, ਨਾਸ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ, ਜੰਗ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ ਗਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਟੁੱਟੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜੰਗ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਰੇਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਦੀਆਂ। ਇਹ ਜੰਗ ਦਾ ਪਹਾੜ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਭਿਆਨਕ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਲ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਡੋਲ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਉਠੇ ਹੋਏ ਡਰਾਉਣੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੀਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ, ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ। ਅਜੇ ਇਹ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੀਰ, ਜੋ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਰੁਕੇ ਨਹੀਂ, ਆਉ ਚਲ ਚਲਿ ਦੋਸਤ, ਚਲ ਚਲਿ—ਕਿਉਂਕਿ ਚੌਥਾ ਦਿਨ ਵੀ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਫੇਰ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਗਲ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਪੱਖ, ਢਾਲਾਂ ਤੇ ਨਗਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਘੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਮੈਦਾਨ ਹੱਲਾ-ਗੁੱਲਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗੀ ਟੋਲੀਆਂ ਉਲਝ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ, ਧੂੜ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ, ਜਿਵੇਂ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼, ਟੁੱਟੇ ਤੇ ਟੋੜਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਗੜ੍ਹਾ-ਗੜ੍ਹਾ ਗੂੰਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੁੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਕੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਈਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਖਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ, ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਤੈਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਾਲੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਜੰਗੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾਈ, ਉਹ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਡਰਾਉਣੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਵਰਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ। ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਬੱਦਲ, ਹਰ ਹੋਰ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਡੁਬੋਦੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਚੜ੍ਹਣ ਨਾਲ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਭਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਤੂਫਾਨੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਉੱਠਿਆ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਵਿਪਤਾ ਦੇ ਕੰਨਿਆਂ ਨਾਲ, ਨਰਕ ਤੋਂ ਉਠੀ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਛਤਰੀਆਂ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਲਹੂ ਦੀ ਨਦੀ ਵਜੋਂ, ਰਥ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਲਹੂ ਦੇ ਬੁੱਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਬਾਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਜੰਗ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਂਗ, ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਹਿੱਲ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਘੋੜੇ ਤੇ ਪੰਛੀ ਤੈਰ ਰਹੇ, ਹਾਥੀ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ, ਡਰਾਏ ਹੋਏ ਹਿਰਣ ਦੇ ਡੰਘਲ ਭੱਜ ਰਹੇ, ਤੇ ਹਵਾ ਹੱਲਾ-ਗੁੱਲਾ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੂਰਮੇ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ, ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਬੱਦਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡੁੱਲ ਪੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਫੌਜ ਦੀ ਧੂੜ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਡ ਰਹੇ, ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ, ਲਾਲ ਦਰਿਆ ਵਗਾਉਂਦਾ, ਢਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖੇਰਦਾ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਜੰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਵਾਂਗ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲਾ, ਡਿੱਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਛਤਰੀਆਂ, ਝੰਡੇ, ਰਥ ਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਖਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਥਿਆਰ ਸਾਫ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੇਕ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਭਵਰਾਂ ਤੇ ਕਮਲ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਤੀਰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਹਿ ਰਹੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ। ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਲਹੂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਹੇ, ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਵਿਖਰ ਰਹੇ। ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਭਰ ਰਹੇ, ਸੈਨਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਬਣ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੰਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੋਂ ਨਾਸ, ਲਹੂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।