ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਢਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਡਿੱਗਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਲੋਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਝੰਕਾਰ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ 'ਚ ਨੇਜ਼ੇ ਵੱਜਣ ਤੇ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਠ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਟਕਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਕਰੜੀ ਆਵਾਜ਼ ਹਵਾ 'ਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਭਾਰੀ ਗਦਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਭੀੜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਮਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜੰਗੀ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨੇ ਉਡਾਈ ਹੋਈ ਧੂੜ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਘਣਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਮਰੇ ਹੋਏਆਂ ਦੇ ਵਾਲ ਖਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸੀ ਵਜੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਡਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਨਖ਼ ਨਕਾਂ, ਅੱਖਾਂ, ਕੰਨਾਂ ਤੇ ਨੱਕਾਂ ਉੱਤੇ ਚੋਟਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ, ਰਥ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ ਉਲਟ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ। ਮੈਦਾਨ ਜੰਗ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਗੀਆਂ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਲਹੂ ਲਤਪਤ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਧੂੜ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ 'ਚ ਲੁਕਦੇ ਹੋਏ ਉੱਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਜੰਗੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਮਾਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਇਕਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਜਥੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਮੌਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਸਦਿਆਂ-ਹੱਸਦਿਆਂ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਉਹ ਗੱਜਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਥਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਨੇਜ਼ੇ ਅਤੇ ਗਦੀਆਂ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਹ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚ ਭੇਡਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਧਦਾ, ਉਸਦੇ ਝੰਡੇ ਤੇ ਛਤਰੀ ਮੋਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੂੜਾਂ ਵਿਚ ਖੋਹ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਉੱਡਦੇ ਰਥਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਦੌੜਦਾ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਮੌਤ ਨਾਲ ਛਿੰਭਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ। ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਕੁਹਾਡੀਆਂ ਦੇ ਘਾਟ ਪਏ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਪੜੇ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਏ। ਜੰਗੀ ਮੈਦਾਨ ਬੇਅੰਤ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਉਲਟੀਆਂ-ਪੁਲਟੀਆਂ ਛਲਾਂ ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਨੇ ਹਲਚਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਸੀ, ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੇ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੀ ਤਲਵਾਰ ਭੁਸੁੰਡਾ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਚੱਕਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਣ ਵਿਚ ਮੋਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋਏ, ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ। ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਂਹ-ਪੱਟਿਆਂ ਦੀ ਕਾਂਪ, ਜੰਗ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੌੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਈ ਉੱਤਮ ਸੈਨਿਕ, ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਏ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਹੀਏਆਂ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਬੇਕਾਬੂ ਹਾਥੀ ਇਕੱਠੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਕੁਹਾਡੀਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਉੱਤੇ, ਤੇ ਯੋਧੇ ਗਦਿਆਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਡਰ ਕਰ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਥ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਛਤਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਕਮਲ, ਤੀਖੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਧਰਤੀ, ਮਿਸ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਉਲਟੀਆਂ-ਪੁਲਟੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋਈ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਕੁੱਟੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਿਰ-ਵਿਗੜੇ ਧੜ ਢੇਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਹਾਥੀ ਅੰਕੁਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਗਏ, ਤੇ ਫਾਹੀਆਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਲੋਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਛੁਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਧਨੁਧਾਰੀ ਯੋਧੇ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਰਕੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚੀਕਦੇ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਸੂਰਨੀ, ਫਰਕੀਆਂ ਅਤੇ ਢਾਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵੀਰਤਾ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਜੰਗ ਦਾ ਨਾਚ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦਬਾਏ ਗਏ, ਉਹ ਬਾਜ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਰਥ ਦੀ ਚਾਦਰ ਲਹਿਰਾਉਂਦੀ। ਮਹਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਉੱਡ ਰਹੇ, ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਵੱਜਣ ਤੇ ਜੰਗ ਦੀ ਹਲਚਲ ਨੇ ਹੜ੍ਹ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਚੀਆਂ ਮਿਨਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉਖੜ ਗਈ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦੁਹਰੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਬੇਕਾਬੂ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਜੰਗੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਾਂਗ ਲਾਸ਼ਾਂ ਪਈਆਂ, ਤੇ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ। ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ, ਪਈ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਾਂਖਾਂ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਜੰਗ ਦੀ ਹਲਚਲ, ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਗ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹਾੜ ਹਿਲ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਯੋਧਿਆਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਉਤਸੁਕ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਉਠਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਅਸਮਾਨ, ਜਿਉਂ ਝੀਲ ਵਿਚ ਤਰਦਾ ਕਮਲ ਜਾਂ ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ, ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੇਖੋ, ਲਹੂ ਦੇ ਵਹਿੰਦੇ ਰੂਹਾਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਏ ਹਵਾ ਵਿਚ, ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਬੱਦਲ-ਸੂਰਜ ਯੋਧੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। "ਭੈਣ, ਇਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਖਲ੍ਹੀ ਕਿਉਂ ਖੜੀ ਹੈ?" — "ਇਹ ਖਲ੍ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸੂਰਮੇ! ਇਹ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਬੱਦਲ ਹਨ।" ਜਿੰਨੀ ਧੂੜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਆਵਾਸ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਡਰੋ ਨਾ—ਇਹ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਸੁਰੰਗਣਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਰਪੱਟੀਆਂ ਢੀਲੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਡੰਡੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਹਥੇਲੀਆਂ ਲਾਲ ਕੁੜੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਅੱਖਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਚੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮਸਤ, ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ। ਨੰਦਨ ਬਾਗ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੀਆਂ, ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਦ ਰਹੀਆਂ। ਇਹ ਫੌਜ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁਲਟਾ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਕੁਹਾਡੀਆਂ ਨਾਲ ਤੋੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਏ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਿਰ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਕੰਨਕੀਆਂ ਨਾਲ, ਤੀਰ ਨੇ ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਸੁੱਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਨੇ, ਅੱਠਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿ ਵਾਂਗ। ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਚੁਸਤ ਉਠਾ ਕੇ, ਉਹ 'ਚਿਤ੍ਰਦੰਡ' ਨਾਮਕ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ, ਜੋ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ੰਜੀਰ ਨਾਲ ਬਣ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ। ਅਤੇ, ਯਮ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ, ਦੱਖਣ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਯੋਧਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਚਹੁੰ ਪਾਸੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦਾ, ਆਖਦਾ, "ਆਓ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਚੱਲੀਏ, ਯਮ ਵਾਂਗ।