ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਪੰਥੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਪੰਥੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਪੋਲ ਸਟਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ, ਸਾਧਿਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ, ਸਿਧਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਪਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਬੋਧ-ਰਹਿਤ, ਦੂਰ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦੂਰ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਅਜਿਹੇ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਰੁਕਾਵਟ ਆਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਦੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਤਾਰੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੂੜ੍ਹ, ਅਡੋਲ ਹਨੇਰਾ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਖਾਲੀ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੇਟ ਵਰਗਾ, ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਰਗਾ ਘਣ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੱਸੋ, ਹੇਠਾਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਮਕ ਕਿੱਥੇ ਗਈ? ਇਹ ਹਨੇਰਾ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਪੇਟ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਡੋਲ ਤੇ ਪਕੜਣਯੋਗ, ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ?" ਉੱਤਰ ਆਇਆ: "ਤੁਸੀਂ ਇਤਨੇ ਦੂਰ ਆ ਗਏ ਹੋ ਕਿ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਮਕਾਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਪੀਪੜੀ ਦੀ ਲੋਟ ਵਿਚੋਂ ਤਲ ਤੋਂ ਜੁਗਨੂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਇੱਥੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੂਰਜ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਅਸੀਂ ਇਤਨੇ ਦੂਰ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸੂਰਜ ਵੀ ਇਕ ਛੋਟਾ ਬਿੰਦੂ ਵਾਂਗ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।" ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: "ਇੱਥੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਉਤਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦੇਵੀ।" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ: "ਇੱਥੋਂ ਅੱਗੇ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਖੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ 'ਹੀਰੇ ਦੀ ਧੂੜ' ਆਦਿ ਜ粒 ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਖੋਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਘਣ, ਗੋਲ ਕੰਧ ਵਾਂਗ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ। ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ, ਉਹ ਉਸ ਖੋਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਹੀਰੇ ਦੀ ਚਾਲ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਅਣਰੁਕਾਵਟ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਰਤ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ, ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇਖੇ। ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤੱਤ ਸਥਾਪਤ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਗੁਣ ਵੱਧ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਥੋਡੇ ਦੀ ਖੋਲ ਵਾਂਗ ਘੇਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਅੱਗ ਦਸ ਗੁਣ ਵੱਧ, ਫਿਰ ਹਵਾ ਦਸ ਗੁਣ ਵੱਧ, ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਦਸ ਗੁਣ ਵੱਧ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸਰਵੋਚ ਅਕਾਸ਼। ਉਸ ਸਰਵੋਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮੱਧ, ਆਰੰਭ, ਜਾਂ ਅੰਤ ਦੀ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਝ ਔਰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ। ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ, ਸ਼ਾਂਤ, ਆਰੰਭ-ਰਹਿਤ, ਭਟਕਾਵ-ਰਹਿਤ, ਮੱਧ, ਆਰੰਭ, ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ। ਜੇ, ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਜਾਂ ਗਰੁੜ-ਧਾਰੀ ਉਥੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਧਿਆਨ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਵੀ ਇੱਕ-ਨੁਕਤੇ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ। ਇੱਥੇ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼, ਹਰ ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣ ਵੱਧ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨੀਵਾਂ ਤੱਤ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਰਵੋਚ ਅਕਾਸ਼ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਮਾਪ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਜਣੇ ਵਾਂਗ ਤਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਖੋਲਾਂ ਅੰਦਰ, ਅਣਗਿਣਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਦੇ ਜ粒 ਵਾਂਗ ਝਲਮਲ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਅਕਾਸ਼-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਸਰਵੋਚ ਸੁੰਨਤਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬੁਲਬਲੇ ਅਤੇ ਗੁੱਛੇ ਦੇਖੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਚੇਤਨਾ-ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਰਹੇ, ਕੁਝ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਰਹੇ, ਕੁਝ ਪਾਸੇ ਚੱਲ ਰਹੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹੇ। ਜਿੱਥੇ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ, ਓਸ ਥਾਂ ਤੇ ਓਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਥੇ ਨਾ ਉਪਰ ਹੈ, ਨਾ ਹੇਠਾਂ, ਨਾ ਆਉਣਾ, ਨਾ ਜਾਣਾ; ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਹਾਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਜਾਲ। "ਇਸ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ, ਉਪਰ, ਪਾਰ ਕਿਹੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਸਥਾਨ ਨਹੀਂ।" ਇੱਥੇ, ਇਸ ਵੱਡੀ, ਅਣੰਤ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਡੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬੁਲਬਲੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਵਸਤੂਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ; ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਧਰਤੀ-ਭਾਗ 'ਹੇਠਾਂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਹੋਰ ਸਭ ਸੁੰਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਟੋਏ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਚੀਟੇ ਲਈ, ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ—ਹੇਠਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ, ਉਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚੀਟਾ-ਟਿਲਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੁੰਦੀ; ਸਾਫ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵ ਘੇਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ, ਸ਼ਹਿਰ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਰੁ-ਤੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਅਡੋਲ ਤੱਤ ਦੁਆਰਾ, ਪੱਕੀ ਹਰੀੜੀ ਦੇ ਖੋਲ ਵਾਂਗ, ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਵਿਂਧਿਆ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਇਉਂ ਹੀ, ਉਸ ਸਰਵੋਚ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਜ粒 ਵਿੱਚ ਵੀ। ਉਸ ਸਰਵੋਚ ਚਾਨਣ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ, ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ, ਉਹ ਸੁੰਨਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲਈ, ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਗੂੰਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਣੀ ਜਾਂ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੁਚਿ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਰੰਭ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਰਮ ਕਲੀਆਂ ਬੀਜ ਦੀ ਫਲ-ਡੱਬੀ ਵਿੱਚ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਨਮੀ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।