ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਕੜਾ ਬਣ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ, ਜੋ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਨਜ਼ਾਕਤ ਵਾਲੀ ਸੂਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈਆਂ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੁਫ਼ਾ-ਕੰਦਰਾ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੁਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਅਜੋਬਾ-ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਪੰਛੀ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਪਲ-ਚਪਲ ਵੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੀਵੰਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਓਥੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ, ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲ ਮਿਕਾ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਚੌੜੇ-ਚੌੜੇ ਸਾਰਵੰਜੁਲਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਹਵਾ ਅਧੂਰੇ ਪੱਥਰਾਂ, ਖੱਡਾਂ ਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੱਦਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਾਣੀ ਵੱਡੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਮੋਤੀ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਲੈ ਕੇ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਵਾ ਹਿਲਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਉੱਤੇ ਹਲਚਲ ਸੀ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਘਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੰਡੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਵੇਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਥੱਲੇ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਪੁਲੀਆਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਚਲਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਰੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਗੁਫ਼ਾ-ਕੰਦਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੀ ਗੂਜ, ਭੰਨ-ਭੰਨ ਕਰਦੇ ਭੰਬੀਰ, ਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਛਾਂ ਤੇ ਗਾੜੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਠੰਡੀ-ਠੰਡੀ ਲਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਧੁੰਦ ਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਰੋਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਘਣੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਥਾਂਵਾਂ ਛਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਚੌੜੀਆਂ, ਚਿੱਟੀਆਂ ਝਰਨੀਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੈ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕੀ ਗਈ। ਘਰਾਂ ਦੇ ਆੰਗਣ ਵੱਡੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਰੁੱਖ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ, ਝਨਕ-ਝਨਕ ਕਰਦੇ, ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੇ। ਪੰਛੀ, ਕੁਝ ਲੁਕਦੇ, ਕੁਝ ਸਾਵਧਾਨ, ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ, ਜਦੋਂ ਪੱਥਰੀ ਚੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ ਆਉਂਦੀ, ਪਰ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ। ਨਦੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜੋ ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦੇ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਛਿੜਕਾ ਚੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ। ਬੱਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਲਮ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਕਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਮਰਦراز ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੱਬੀ ਗਈ ਕਾਂਡ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਕਪੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਘਣੇ ਕਦੰਬ, ਨੀਮ ਤੇ ਬੇਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡੀ-ਠੰਡੀ ਲਗਦੇ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਭੰਬੀਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਲਿਨਨ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀਆਂ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ। ਉਹ ਇਕਾਂਤ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਉੱਚੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੇ ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ। ਬੱਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਹੱਥ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਲਤੇ ਹੋਏ, ਹੰਝਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਨੰਗੇ, ਗੋ-ਮੈਲ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਤੇ, ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਕਰਦੇ। ਰੇਤ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਕੀਰਾਂ ਲਗੀਆਂ, ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ, ਹਰੇ ਕੰਢੇ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨੂੰ ਝੁਲਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ। ਭੰਬੀਰ, ਜੋ ਦਹੀਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋਏ, ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡੇ, ਕਪੜੇ ਹੰਝਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਭੋਜਨ ਮੰਗਦੇ। ਔਰਤਾਂ ਖਲਖਲਾਉਂਦੀਆਂ, ਵਾਲ ਖਿਡੇ, ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ, ਤੇ ਬੱਚੇ, ਗੋ-ਮੈਲ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਗੁੱਸੇ, ਹੱਥ ਗੋਲ ਕਰਦੇ। ਆੰਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਦੇ ਪੱਖ, ਕਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪੰਖ, ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੂੰਛਾਂ ਪਈਆਂ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ, ਗਲੀਆਂ ਤੇ ਆੰਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਪਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਕਰੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਘਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਪੂਰੀ ਖਿੜਤ ਨਾਲ ਖੜੇ, ਹਰ ਸਵੇਰ ਫੁੱਲਾਂ ਪੈਂਦੇ, ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਪਲਾਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ। ਜਲ-ਕੁੰਭੀਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਹਰਣ, ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਘਾਹ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਜਿੱਥੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਿਰਨ ਸੁੱਤੇ, ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਜਿੱਥੇ ਭੰਬੀਰ ਗੁੰਜਾ ਬੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੇ। ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ, ਬੱਝੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕੰਨ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਭੰਬੀਰ, ਗੋ-ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਦਹੀਂ ਚੱਖ ਕੇ, ਹੌਲੀ ਗੂੰਜਦੇ। ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਬੀਰ ਘੱਟ ਹੋ ਗਏ, ਭਜਾਏ ਗਏ, ਪਰ ਹਵੈਲੀਆਂ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੀ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਗੀ ਮਿਲੀ, ਕਦੰਬ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਤੇ ਸਪਤਚਛਦਾ ਦੇ ਸੱਤ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਗੁੱਛੇ ਗਾੜੇ ਹੋਏ। ਕੇਤਕਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ, ਤੇ ਹਵਾ, ਚੌੜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ। ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਆ ਰਹੀ, ਤੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਪੂਰੇ ਕਮਲ-ਕੁੰਭੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਰਹੇ। ਘਣੇ, ਅਟੁੱਟ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਠੰਡੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਫੁੱਲ ਦੀ ਬੂੰਦ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਹਿਮ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਠੰਡੀ, ਅਜੋਬਾ-ਫੁੱਲਾਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਤੇ ਰਾਹਦਾਰੀਆਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਛੁਪੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ, ਉਪਰਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਪੈਲਸ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਫ਼ਾ-ਕੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀ, ਤੇ ਮਹਿਲ, ਚਕੋਰਾ, ਤੋਤੇ ਤੇ ਹਿਰਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ, ਨਰਮ ਕਲੀ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੇਡਦੀਆਂ, ਕੰਬਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੀ। ਲਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਭੰਬੀਰ ਦੀਆਂ ਟੋਲਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਕੋਕਿਲਾ ਤੇ ਕੋਕਿਲ ਦੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵੰਤ।