ਰਾਜਸੀ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤਲ੍ਹੀ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੋਏ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੁਸਤ (ਕੁਸਤ ਰੋਗ ਵਾਲਾ) ਨੁੰਮ-ਚੂਹਾ ਬਣ ਕੇ ਜੀਵਨ ਜਿਆ। ਫਿਰ, ਸੌਰਾਟ੍ਰ ਦੇ ਪਾਸ, ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਗਾਂ ਬਣ ਕੇ ਰਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਢੀਠੀਆਂ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਸਹਿ ਰਹੀ। ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਵਜੋਂ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਵੈਰੀ ਦੀ ਫੰਧੀ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਇਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋੜੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਭੰਭੀ ਵਜੋਂ, ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ, ਬੰਦ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਪਲੰਗਾਂ 'ਚ, ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਾਗ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਹਿਰਣ ਵਜੋਂ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ, ਤੇ ਇਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਚ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਠੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀਆਂ, ਘੋੜੇ, ਤੇ ਕਛੂਏ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿਚਕਾਰ। ਚਮੜੀਲੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਮੈਂ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੀ, ਆਨੰਦਮਈ ਮਿਲਾਪ 'ਚ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਘਿਰਾਵਟ 'ਚ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜੀਆ। ਤਲ੍ਹੀ ਤੇ ਤਮਾਲਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਚੰਚਲ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ੀਲੀ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂ 'ਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਤੱਕਿਆ। ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦੀਆਂ, ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਜੰਘਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ-ਅਪਸਰਾ ਨੇ, ਦੇਵੀ ਭੰਭੀਆਂ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ—ਸਵਰਗ ਦੇ ਝੀਲ 'ਚ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਤਨ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਲਾਲਾਂ ਨਾਲ ਝੜਿਆ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਥੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਛੂਏ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਜੰਗਲਾਂ 'ਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਰਾਜ-ਹੰਸ ਵਜੋਂ, ਕਮਲ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ 'ਤੇ ਝੂਲਦਾ, ਝੀਲ ਦੀ ਹੌਲੀ ਹਵਾ 'ਚ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਲਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ 'ਚ ਖੇਡਿਆ। ਘਾਹ ਦੀ ਹੌਲੀ ਝੂਲਦੇ ਗੋਦੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ, ਮੈਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮੱਛਰ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੇਬਸ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਕੰਪਦੀਆਂ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਈਆਂ ਪਾਣੀਆਂ 'ਤੇ, ਨੱਚਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਚੁੰਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨ ਜਲ-ਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ 'ਚ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ। ਗੰਧਮਾਦਨ ਤੇ ਮੰਦਰਾ ਦੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਮੰਡਪਾਂ 'ਚ, ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦਿਆਧਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਢਹਿ ਗਿਆ। ਲਾਲਸਾ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਫੂਰ ਨਾਲ ਛਿੜਕੇ ਪਲੰਗਾਂ 'ਤੇ ਪਈ ਰਹੀ, ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ, ਆਇਨੇ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ 'ਤੇ ਥਰ-ਥਰ ਹੋਈ। ਮੇਰਾ ਮਨ, ਅਜੋਕੇ ਤੇ ਉਥਲੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਚੇ-ਨੀਵੇਂ, ਤੇ ਸਰੀਰ, ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲੰਬੀ ਨਦੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ, ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਬ, ਅਡੋਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਮੋਟੀਆਂ ਚੀਰਾਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਯੋਜਨ ਫੈਲੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ? ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚੀਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਅਡੋਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਕਿੱਥੇ? ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ। ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਹੀ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਰਾਜ-ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਲੀਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਈ। ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਹਥੇਲੀ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸੁਪਨੇ 'ਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਅਕਾਸ਼; ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ, ਕੋਈ ਚੀਰ ਜਾਂ ਦੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਲਈ ਇਹ ਬਰਾਬਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕਿੱਥੇ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਿੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਾਇਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ; ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ। ਜੋ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਖਾਲੀ ਹੈ; ਜੋ ਅਜਾਗਰੂਕ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ 'ਚ, ਘਰ 'ਚ ਹੋ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਸਲੀਅਤ ਰਹਿਤ ਸੰਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਾਜ 'ਚ ਪਾਣੀ, ਜਾਂ ਸੋਨੇ 'ਚ ਕੜਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਅਸਲੀਅਤ ਰਹਿਤ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਕਨਿਆਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਾਪ ਕੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਗਈਆਂ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚੁੰਮਦੀਆਂ, ਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਨਾਲ ਛੁਹੀਆਂ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਤੇ ਕਈ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਿਲਚਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵੰਤ। ਉਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ, ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਮੀਕਾ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਾਰਵੰਜੁਲਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਹਵਾ ਅਧੂਰੇ ਪੱਥਰਾਂ, ਖੱਡਾਂ, ਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀ। ਬੱਦਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕਦੇ, ਤੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖੋਹਾਂ 'ਚ ਇਕੱਠਾ, ਲੰਬੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਹਵਾ ਚਲਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਉਤਲੇ ਕਰਦੀ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਛਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੰਡੀ ਲਿਆਉਂਦੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੋ ਕਨਿਆਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।