ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਇਕ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ—ਪੁਰਾਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਚਿਹਰੇ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਤੇ ਚਮਕ ਮਿਟ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਘਰ ਬਿਨਾ ਵਰਖਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਇਸਤਰੀ ਨੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਸਲ ਇਰਾਦੇ ਤੇ ਅਸਲ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਆਓ, ਮੇਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਆਮ ਇਸਤਰੀ ਵਾਂਗ ਵੇਖਣ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਨੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਵੇਖਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਗੌਰੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਆਵਾਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਹ ਦੋਨੋ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਹ ਦੋਨੋ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ, ਪੂਰੇ ਔਸ਼ਧੀ-ਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਠੰਡੀ, ਆਨੰਦਮਈ ਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ, ਲਹਿਰਦਾਰ, ਬੇਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਚਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੂਈ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਛਿੜਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਕੁਦਰਤੀ ਲਾਜ ਤੇ ਚੰਚਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੋਹਣਪ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਲ-ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਾਮਨਾ-ਵૃਖਸ਼ਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਉਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ, ਨਰਮ ਕਲੀ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਨਾ ਛੁਹੰਦੇ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਰਗ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਤੁਰ ਚਲੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਠੰਡਕ ਨਾਲ, ਸੁੱਕੇ ਤਾਲ ਤੇ ਤਾਮਾਲਾ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਫੁੱਟ ਪਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਨ-ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਮਿਟ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜੇਠ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ "ਵਨ-ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ" ਆਖ ਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮੁਠੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਫੁੱਲ ਵਨ-ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਠੰਢੀ ਓਸ ਦੀ ਵਰਖਾ ਪੈ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਆਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਵਨ-ਦੇਵੀਆਂ ਜਿੱਤੂ ਹੋਣ, ਜੋ ਸਾਡਾ ਦੁੱਖ ਲੈਣ ਆਈਆਂ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਰਮਾਵਲੀ ਅਕਸਰ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਉਹ ਦੇਵੀਆਂ, ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਜਬੂਤੀ, ਸਭ ਮਹਿਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨੀਵ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਮਾਪੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।" ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਪੰਛੀ ਹਰ ਪਲ ਉੱਡਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਹਨ; ਖਾਲੀ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਚੀਤਾਵਾਂ ਕਰਦੇ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਠਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਗਦੀਆਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਾਹ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਝਰਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਢੀਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਛਾਤੀਆਂ ਨੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਢਹਿ ਕੇ ਚੀਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਰਮ ਆਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ, ਦੁਖੀ ਰੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਮੌਤ ਵੱਲ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਖੜਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰਮ, ਓਸ ਵਰਗ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਲੀਆਂ, ਜਿੱਥੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ, ਨਮਕ ਨਾਲ ਚਿੱਟੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਵਿਧਵਾ, ਸੁੱਖੀ ਤੇ ਸੁੰਞੀਆਂ, ਉਜਾੜ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਲਤਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਗਰਮ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੁਲਸ ਗਏ, ਮੀਂਹ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਕੋਕਿਲ ਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੋ ਰਹੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਝਰਨੇ, ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਘਰ, ਜਿੱਥੇ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਹੀਂ, ਗੂੰਗੇ, ਮਨ ਉੱਡੇ ਹੋਏ, ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਹੁਣ ਘਣੇ ਤੇ ਅਪਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਤੋਂ, ਜਦ ਭੌਰੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੰਦ-ਗੰਧ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠੀ ਮਹਿਕ ਸੀ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਲਤਾਵਾਂ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠਾਸ ਖੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਨਰਮ ਕਲੀ-ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਮੁਰਝਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੰਚਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਸਰੋਵਰ, ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਇੰਨਾ ਵੀ ਕਿ ਮੱਖੀ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਵੀ ਵਧੀਕ ਚੰਚਲਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅੱਜ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਖੇ ਕਿਨਨਰਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਏਹ ਦੇਵੀਆਂ ਹੁਣ ਸਾਡਾ ਦੁੱਖ ਹਟਾਉਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਦਾ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਆਪਣੀ ਜੜ ਨੂੰ ਨਰਮ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਛੁਹਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਘਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਮਾਂ ਨੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਜੇਠਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਆਦਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਆਦਿਕ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣਾ ਅਸਥਿਤਵ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿਕ ਦੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਅਸਲੀਅਤ ਨਕਲੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਬੱਚਾ ਭੂਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿਕ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਤੇ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਤ ਨਾਲ ਜਾਗ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਤੱਤ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੰਧ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਗਤੀ ਵਾਲੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮ-ਗਿਆਨ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ, ਵਨ-ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਘਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਗਈ।