ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਘਣਘੋਰ ਬੱਦਲ ਗੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਛੜਦਾ ਹੋਵੇ; ਤੇ ਕਦੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੱਦਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੈਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਡਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੀ, ਇਕ ਦਮ ਸ਼ਾਂਤ, ਹੌਲੀ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਹਵਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਲ ਹੋਵੇ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਤੋਤਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਮੰਡਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ; ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਤਾਰੇ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਮੋਰ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਲਈ ਵਾਹਨ ਤੇ ਆਰਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਿਤੇ ਮੋਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਤੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਲੀ ਦਿਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਰਾਗਾਹ ਹੋਵੇ। ਕਦੇ ਬੱਦਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭੈਸ ਵਾਹਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਤੇ ਕਦੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਘਾਹ ਸਮਝ ਕੇ ਚਰਦੇ ਹੋਏ ਉਡਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਿਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਨ, ਕਿਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ; ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਤੇ ਕੁਝ ਤੰਗ ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਕਦੇ ਭੈਰਵ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਨਾਚ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਬਣੇ ਹੋਣ; ਤੇ ਕਦੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਦੇਵ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਰੌਲਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੰਬਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਕਰਕੇ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ; ਤੇ ਕਦੇ ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੰਖ ਲਾ ਕੇ ਵਿਨਾਇਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਚ ਕੀਤਾ; ਤੇ ਕਦੇ ਗੱਜਦੀ ਹਵਾ ਨੇ ਪਹਾੜ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ। ਕਦੇ ਹਵਾ ਚੰਨਣ ਦੀ ਵਿੱਖੀ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਨਮੀ ਹੋਈ, ਠੰਢੀ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੀ; ਤੇ ਕਦੇ ਪਾਣੀ, ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਪਹਾੜ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਿਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁੱਪੀ ਸੀ, ਇਕ ਰੱਤਾ ਹਵਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਦੇ ਮੋਟੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਘੁੰਘਰਾਲੀ ਗੂੰਜ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਮਸਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ; ਤੇ ਕਦੇ ਰਸਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਰਕੇ ਅਟੁੱਟ ਸੀ। ਕਦੇ ਅਕਾਸ਼-ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਹੰਸ ਮਿੱਠੀਆਂ ਬੁਲਾਵਾਂ ਤੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ; ਤੇ ਕਦੇ ਹਵਾ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇਵ-ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਉਡਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੇ ਗੰਗਾ ਵਰਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ, ਘਾਟ ਤੇ ਮਗਰਮੱਛ ਉਲਲਾਸ ਨਾਲ ਤਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਅੰਧੇਰੇ ਪਾਤਾਲ ਵਰਗੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਂ ਜਾਂ ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ; ਤੇ ਕਿਤੇ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲਕ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਦੂਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ, ਜਿੱਥੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਹਵਾ ਫੁੱਲ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਦੇਵ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਹਿਮ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਡਰ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਮੱਛਰ ਤੇ ਕੀੜੇ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਸਤ੍ਰੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਨੋ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਉਤਰੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਕਮਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਅੱਠ ਪਤੀਆਂ ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕੇਸਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕੇਸਰੀਆਂ, ਡੰਡੀਆਂ ਤੇ ਓਸ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਸਨ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੰਬੀਆਂ ਮੰਡਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਮੱਛਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਥਾਂ ਭਰ ਦਿੰਦੇ। ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਧਾਗਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਗਦਾ ਤੇ ਦਿਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਉਹ ਰਸ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਘੁੰਮ ਰਹੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਸੰਕੋਚ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਤੇ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੇਸਨਾਗ ਹੋਵੇ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੰਦੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ; ਹੇਠਾਂ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਣ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਕੰਟਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਦਿਲ ਦਾ ਮਹਾਨ ਬੀਜ, ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਲਤਾ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਥੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਾ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕੇਸਰੀਆਂ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ-ਪਿੰਡਾਂ ਵਰਗੇ ਕੇਸਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੱਤ ਸੋਹਣੇ, ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ-ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਅਕਾਸ਼, ਕੇਂਦਰੀ ਮਹਾਨ ਬੀਜ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਝੀਲਾਂ, ਠੰਢੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦਾ ਗੁੱਚਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਭੰਬੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਠ ਪਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਕਮਲ ਤੇ ਭੰਬੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਨੌ ਭਰਾ-ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨੌ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੀ, ਧੂੜ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਬਣੀ, ਤੇ ਓਸ ਨਾਲ ਨਮੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੇ ਪਰੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਦੋਣੀ ਵੱਡਾ, ਲੂਣ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਬਾਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵਕਰੀ ਬਾਂਹ ਵਾਂਗ ਘੇਰਦੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਦੋਣੀ ਵੱਡਾ, ਕੰਗਣ ਵਾਲੀ ਆਕਾਰ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਦੋਣੀ ਵੱਡਾ, ਠੰਢੇ ਦੁੱਧ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਘੇਰਦੀ। ਫਿਰ, ਦੋਣੀ ਵੱਡਾ, ਕਈ ਜਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਆਉਂਦਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੋਣੀ ਵੱਡਾ, ਦਹੀਂ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ। ਫਿਰ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਪੈਮਾਨੇ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਆਉਂਦਾ, ਖਾਤਖੜਾ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ, ਨਵੇਂ ਰਾਜ-ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ। ਫਿਰ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਲਕੀਰ ਵਾਲਾ ਘੀ-ਸਮੁੰਦਰ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਲਕੀਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ਲਮਲੀਦਵੀਪ, ਅਮਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ ਮਹਾਂ-ਦੇਵ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਤੇ ਸੇਸਨਾਗ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਲਕੀਰ ਵਾਲਾ ਗੋਮੇਦਕ ਟਾਪੂ, ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਟੇ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੀ ਢਲਾਨ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਆਉਂਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੋ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਰੂਪਾਂ, ਰੰਗਾਂ, ਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਉਤਰੀਆਂ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਵਿਸ਼ਵ-ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ, ਜੋ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।