ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਖੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਵਿਚਾਰ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਬਚੇ ਹੋਏ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਜੀਵਨ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਣ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਗਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਸੁਪਨਾ ਸਰੀਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਪਤਲੇ ਹੋਣ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਕਲਪਨਾ-ਜਣਿਆ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਦੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇਕ ਹੋਰ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਾਗਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੰਸਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਅਸਤਿਤਵ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੰਸਕਾਰ 'ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੰਸਕਾਰ 'ਘਣੀ ਮੋਹ' ਹੈ। ਜਿਸ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਚੌਥਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਗਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉੱਤਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ, ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਏ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਇਹ 'ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਾਵਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੁਕਵੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਵਾਅ ਬਣੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਜੋ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਖੁਦ-ਬ-ਖੁਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਸਦੀਵੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਲੁਕਵੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਤਲਾਈ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਰੂਪ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਗਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਥੇ ਰੱਖ ਕੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ ਕਰ। ਮਾਸ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਸਿਰਫ਼ ਹੋਰ ਮਾਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਨ-ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਿੱਧਾਂਤ, ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਪ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੁਬਾਰਾ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਰਤੀ ਤੋਂ ਉਚਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਆਪ ਹੀ ਸਰੀਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਇੱਥੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਸਦੀ ਨਹੀਂ; ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਦਾ ਹੈ; ਮੌਤ ਜਾਂ ਜੀਵਨ, ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਛਲ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਨੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ? ਕਲਪਨਾ-ਜਣਿਆ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਤੇ ਮੌਤ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਗਿਆਨ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਕੌਣ ਸਹਾਇਕ ਹੈ, ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ, ਜਦੋਂ ਤੇ ਜਿਵੇਂ—ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨਾ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ, ਗਿਆਨੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਭਿਆਸ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਨੇਕ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦਵੈਤ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਆਤਮਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੁਕਵੇ ਸੰਸਕਾਰ ਪਤਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੋਗ ਵਲ ਝੁਕਾਅ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਨ੍ਯ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਦਇਆ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਅਭਿਆਸੀ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਤਰਕ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੁਆਰਾ, ਜਾਣਣਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਣਹੋਣੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ: 'ਦਿੱਖੀ ਦੁਨੀਆ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਨਾ ਕਦੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਤੇ 'ਮੈਂ' ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਨਾ ਹਨ।' ਜੋ ਆਨੰਦ, ਦਿੱਖੀ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇ ਲਗਾਵ, ਵੈਰ, ਆਦਿ ਦੀ ਪਤਲਾਈ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅਭਿਆਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਖੀ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਦੀ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਵ, ਵੈਰ, ਆਦਿ ਦੀ ਪਤਲਾਈ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਪਸਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਦਿੱਖੀ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਮੰਨਣ ਦੀ ਭੁੱਲ, ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਿੱਖੀ ਦੀ ਅਸਭਾਵਿਕਤਾ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਣਣਯੋਗ ਦੀ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਅਭਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਰਾਤ, ਜੋ ਮੋਹ ਦੀ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੀ ਮੰਡੀ ਹੋਈ ਪਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਠੰਢੀ, ਹਲਕੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ; ਸਭ ਸੰਗਤਿ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅੰਧੇਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਓਸ ਰਾਤ, ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਵਿਹੜੀ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ ਸੁਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਲ ਦੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ— ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਕੰਡੇ, ਤੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਸਨ, ਮਨ ਚੋਨ-ਚੋਨ ਤੇ ਸਥਿਰ, ਤੇ ਮਹਿਕਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ— ਸੋਫੇ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜੋ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਓਸ ਜਗ੍ਹਾ, ਜੋ ਚੰਨ-ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਚਹਿਰਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਸੀ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਵਿਹੜੀ ਸੀ।