ਪਿਆਰੇ ਸੁਣ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹ ਆਉਂਦੀਆਂ-ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਕਦੇ ਨਾਸ਼, ਕਦੇ ਟਿਕਾਉ—but ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਭਰਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਪ ਨਾ ਤਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਨਾਸ਼—ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਬੇਮਤਲਬ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਨਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭੀ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਣਜਾਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਚੀਜ਼ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਆਪੇ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਗ-ਪੱਖ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਮਨ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਉਸ ਪਲ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤਤਾ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ ਪਰਮ ਸਤਿਆ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਨਿਰਲੇਪ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਨਿਰਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿਰਕਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਲਪਨਾ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਕੜੇ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਲਹਿਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਲਪਿਤ ਜਗਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੱਚ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਆਤਮਾ ਦੇ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਪਰਮ ਸਤਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਅਜਨਮਾ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਉਸ ਪਰਮ ਸਤਿਆ ਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਜੁਹਰੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਹੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੰਨੀ ਲੰਮੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਾਂ—ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਦਵੈਤ ਅਤੇ ਅਦਵੈਤ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਅਟਕੇ ਹੋਏ ਹਨ? ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਕਈ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਅਣਜਚੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਹ ਉਲਝਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਾਂਚ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਣਜਚੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ—ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਜਾਂਚ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ, ਨਾ ਅਗਿਆਨ, ਨਾ ਬੰਧਨ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਤੁਸੀਂ ਉਲਝੀ ਹੋਈ, ਚੰਚਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਗ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਨਾਟਕ ਕਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਫਿਰ ਕਦੋਂ, ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਸੰਸਕਾਰ ਜਾਂ ਵਾਸਨਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣ, ਤੇ ਕੋਈ ਭੀ ਵੰਡ ਨਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਪਰਮ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਸਮਾਧੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਅੰਕੁਰ ਉੱਗ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਰਾਗ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉਭਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰਿਕ ਹੋਣਾ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਸਕਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਸਮਾਧੀ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਦਾਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਿਰਮਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਕੁਝ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹੋਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਸਮਝ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਭਾਵੇਂ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਸੰਸਕਾਰ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜਦ ਸੰਸਕਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਿਵੇਂ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਕਲਪਨਾ ਮੁਕਣ 'ਤੇ, ਦੂਜਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜਦ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਸੁਖ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਜਦ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸੰਸਕਾਰ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਤਿਤਵ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੰਸਕਾਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਖ ਨੀਂਦ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਾਢ ਭਰਮ ਹਨ। ਨੀਂਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ 'ਚੌਥੀ' ਅਵਸਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਇਹ ਅਵਸਥਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ, ਮੈਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਵਾਅ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਸੁਖਸ਼ਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਰਾਹੀਂ, ਤਦ ਉਹ ਪੂਰਨ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਦ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦਾ 'ਮੈਂ' ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਆਪੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਸਦੀਵੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ; ਫਿਰ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਰਾਹੀਂ, ਤੇਰੀ ਸਰੂਪਤਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਮ ਹੋਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ; ਜਦ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਂਦਨੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦੀ, ਤੱਕ ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰੱਖ, ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਮਾਸ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਮਾਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਕਰਮ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਗੱਲ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਪ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਗਹਿਰੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ, ਇਹੀ ਸਰੀਰ ਸੰਸਾਰਕ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਬ ਗਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਆਪ ਹੀ ਸਰੀਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਇੱਥੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਦਿਸਦੀ ਨਹੀਂ; ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।