ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੇਰਾ ਮਨ ਯੋਗ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤੱਕ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜੇ, ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਉਸ ਟਿਕਾਉ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਹ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਸਰਵੋੱਚ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਹੋਰ—ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਆਤਮਾ, ਸੰਸਾਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ, ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਗ ਹਨ। ਬਿਨਾ ਤੇਰੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ, ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਿਆ; ਇਹ ਮਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਆਤਮਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਜੋ ਚੇਤਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਹੈ, ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਉਸ 'ਤੱਤ' ਨੂੰ ਵੇਖੇਗਾ; ਇਹ ਛੇਤੀ ਕਰ, ਕਰਮ-ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕੇਵਲ ਉਸ ਲਈ ਅਸਲ ਹੈ ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ-ਭ੍ਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਤਕ ਆਇਆ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਰਮ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪਾ ਲਈ। ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, "ਆਓ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀਏ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਮਾਂ, ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ? ਇੱਥੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਸਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਸਰਵੋੱਚ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ-ਰੂਪ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਕਾਸ਼-ਸਵਭਾਵ ਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕੰਧ ਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੰਧ ਰੋਕ ਸਕਦੀ, ਨਾ ਕੰਧ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ। ਇਹੀ ਮਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਸਰੀਰ ਪਵਿਤ੍ਰ, ਇਕ-ਸਵਭਾਵ ਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਸਰਵੋੱਚ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹਵਾ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਸਰੀਰ ਹੋਰ ਮਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ-ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਧਰਤੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਦੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਿੱਥੇ? ਤੇਰਾ ਮਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਯਾਨ ਹੈ; ਪਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਿਕ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਲੰਮੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਭਰਮ ਵਿੱਚ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ (ਭ੍ਰਮ-ਸ਼ਹਿਰ) ਵਿੱਚ— ਜਦੋਂ ਸੁਖਮ ਸੰਸਕਾਰ ਸਚਮੁਚ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸਰੀਰ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜਦੋਂ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਠੋਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊਤਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਅਸੰਭਵ—ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਪ ਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਬੇਮਤਲਬ ਹਨ। ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਲਪਨਾ-ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕਲਪਨਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਉੱਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਗ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮਨ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤਤਾ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਸਰਵੋੱਚ ਸਤਯ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਕੜਾ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਕਲਪਨਾ-ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਕੀਕਤ— ਤਿਵੇਂ, ਸੱਚ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਸਰਵੋੱਚ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਭਾਜਨ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਅਵਿਭਾਜਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਜੰਮ, ਸਭ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਗਿਆਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸੋਨਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ; ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਦਵੈਤ ਅਤੇ ਅਦਵੈਤ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਹੀਣ ਭਟਕਦੇ ਹਨ? ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਰਹੀ, ਬਿਨਾ ਜਾਂਚੇ ਹੋਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ; ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਰਾਹੀਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾ ਜਾਂਚੇ ਹੋਏ ਵਿਚਾਰ, ਜਾਂਚ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅੰਦਰ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਨਾ ਤਾਂ ਜਾਂਚ ਦੀ ਗੁੰਮ ਹੋਣੀ, ਨਾ ਅਗਿਆਨ, ਨਾ ਬੰਨ੍ਹ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਅਡੋਲ। ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਭਟਕ ਰਹੀ, ਉਥਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ। ਅੱਜ ਤੋਂ, ਤੂੰ ਜਾਗਰੂਕ, ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਹੋ ਗਈ; ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਤੇਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਢਿੱਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼—ਸੰਸਾਰਕ ਨਾਟਕ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਤਾਂ ਕਦ, ਕਿਵੇਂ, ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਸੰਸਕਾਰ ਜਾਂ ਵਿਰਤੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ? ਜਦ ਪੂਰਨ ਅਭਾਵ—ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਦੇਖਣ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇੱਕ-ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਕੋਈ ਅਕਲਪਿਤ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ, ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਮਿਟ ਗਿਆ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅੰਕੁਰ ਉੱਗ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੀਆਂ।