ਇੱਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਸਬ ਕੁਝ ਦੀ ਮੂਲ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਇਕ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ।" ਬਿਲਕੁਲ ਐਸਾ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਚਾਨਕ ਕੋਈ ਚਮਕਦਾਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ "ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਇਸ ਯਾਦ ਦਾ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਕਾਰਨ-ਅਤੇ-ਪਰਿਣਾਮ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚੇਤਨਾ-ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ। ਕਾਰਨ-ਅਤੇ-ਪਰਿਣਾਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਕਾਰਨ-ਅਤੇ-ਪਰਿਣਾਮ ਦੀ ਇਕਤਾ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ। ਇਹੀ ਮਹਾਨ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ—ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਯਾਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਾਰਨ-ਅਤੇ-ਪਰਿਣਾਮ ਦਾ ਜੋ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ—ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ, ਨਾ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕ। ਚੇਤਨਾ-ਆਕਾਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। "ਆਹ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਵੇਖਣ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ, ਸਵੇਰ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਿੰਨਾ ਮੈਂ ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਦੂਰ ਕਰ।" "ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਰਚਨਾ, ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਵੇਖਣ ਲਈ ਲੈ ਚੱਲ।" "ਉੱਚਤਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਜੜ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਦਿੱਖ ਛੱਡ ਦੇ ਅਤੇ ਅਸਤੀਤਵ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ।" "ਫਿਰ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼-ਵਾਂਗ ਅਪਨੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।" "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਮੇਤ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖੀਏ; ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ, ਸਰੀਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ।" "ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੂਜਾ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਇੱਥੇ ਵਜ੍ਹਾ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਗਲਤ ਸਮਝ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਇਹਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਹਿਰ-ਸਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ-ਸਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਰੇਤ ਦਾ ਕਣ ਹੈ।" "ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਹਮ; ਬ੍ਰਹਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਕੁਦਰਤ ਇੰਝ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਚਨਾ ਆਦਿਕ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਰਨ-ਅਤੇ-ਪਰਿਣਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਉਤਪੱਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਤੇਰਾ ਮਨ, ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।" "ਜੋ ਅਸੀਂ ਵਰਗੇ ਲੋਕ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉੱਥੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਹ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ—ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਆਦਿਕ। ਬ੍ਰਹਮ, ਆਤਮਾ, ਸੰਸਾਰ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ—ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਦੇ ਹੀ ਅੰਗ ਹਨ।" "ਤੇਰੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਬੱਚੇ, ਇਹ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਇਹ ਮਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।" "ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ-ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਹੈ, ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ; ਇਹ ਜਲਦੀ ਕਰ, ਹੇ ਕਰਤਵ-ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।" "ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਲਈ ਅਸਲ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।" "ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ-ਭ੍ਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਬਣੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੇਖ, ਨਸੀਬ ਨੇ ਬਲ ਪਾ ਲਿਆ।" "ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, 'ਆਓ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀਏ।' ਇਸ ਉੱਤੇ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਮਾਂ, ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ?" "ਇੱਥੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹਸਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਚਤਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸ।" "ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਇੱਛਾ-ਰੂਪ ਦਰੱਖਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕੰਧ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੰਧ ਰਾਹੀਂ ਰੁਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕੰਧ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਇਕ-ਰੂਪ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਬਣੇ ਮਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਉੱਚਤਮ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹਵਾ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਸਰੀਰ ਹੋਰ ਮਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਧਰਤੀ ਵਾਲੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਗੈਰ-ਧਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਦੋ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਾਪ?" "ਤੇਰਾ ਮਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਸਰੀਰ ਦਰਅਸਲ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਪਰ, ਪੁਰਾਣੀ ਧਾਰਨਾ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧੀ ਇਸਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਪਦਾਰਥਕ ਮੰਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਭਰਮ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਆਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ—" "ਜਦ ਸੂਖਸ਼ਮ ਸੰਸਕਾਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਹਾਲਤ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।" "ਜਦ ਸੂਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਠੋਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੇਤਨਾ-ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੀਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ, ਤੇ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।