ਇਹ ਸਭ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ, "ਇਹ ਤਾਂ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ," ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। "ਹਾਏ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹਾਂ,"—ਇਹ ਆਹ ਭੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਅਰਾਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। "ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ ਇੰਨਾ ਉਲਝਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਇੱਥੇ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਕੇਵਲ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।" ਚਾਹੇ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਚਾਰਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਜਗਤ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ—ਨਾ ਇਹ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੈਂ। ਉਹ ਇਸ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਰਾਜ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਹੈ; ਨਾ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਸਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਿਸੇ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ—ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ: "ਧਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਮਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਰਾਜ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਇੱਛਾ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿਆਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਹੈ। ਸੁਖ, ਜੀਵਨ, ਰਾਜ, ਮਿੱਤਰ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚ ਉਹ ਐਸਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਸੁੱਕੇ ਵਿੱਚ ਤਰਸਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਸੰਸਾਰੀ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਸਕੇ? ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਰੋਗ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਦਇਆਵਾਨ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਏ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾਈ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਣ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹਰਣ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਦੀ ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਨਾ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਹੈ, ਨਾ ਮੋਹ ਤੋਂ; ਇਹ ਤਾਂ ਵਿਰਾਗ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਮਹਾਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਹੁਣੇ ਹੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਬਾਦਲ ਹਟਾ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦਾ ਰਾਮ ਵੀ ਉਸ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਪਾ ਲਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਸੱਚ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਮ-ਰੇਖਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੇਗਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸੁਖ-ਦੁਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦਾ, ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਦੂਤ ਭੇਜੇ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਉਠਿਆ, ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਦੂਰੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦਸ਼ਰਥ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਚਾਮਰ ਲੈ ਕੇ, ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਖੜੀਆਂ ਹੋਣ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ, ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਰਘੁ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਹਾ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਵਿੱਚ ਗਰਵ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਠੰਡਕ, ਸਭ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਨਰਮ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਯਤਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸੁਰਤਾਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ, ਵਿਲੱਖਣ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੇਤਨਾ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਮਾਨਸਿਕ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਘੁ ਕੁਲ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ ਦੂਰੋਂ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਉਸਦਾ ਸੋਹਣਾ ਮੋਰਨੀ ਜਹਾੜ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਮਾਣਯੋਗ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਈ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੁੰਮਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ ਹੰਸ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।