ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜੋ ਅਤਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਤੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਉਹ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਇਆ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਵਜੀਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਸੀ, ਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ-ਦੇਵਤਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਵਾਂ ਲਈ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ, ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਲਈ ਸੂਰਜ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਦਿੱਖ-ਦਰਪਣ ਸੀ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਸੀ, ਉੱਤਮ ਦੁਜ-ਜਨਮੀਆਂ ਲਈ ਪੈਰ-ਪਾਟਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਚਾਨਣ ਲਈ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਕਾਸ਼-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼-ਸਥਾਨ ਦੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੁਰਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼-ਸਥਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸਤਰੀ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਕ ਗਈ; ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਮਸੂਰ ਦੀ ਫਲੀ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਆਪਣੀ ਧਾਰ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ, ਜੀਵਨ-ਹੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਦੂਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਉਹ ਦੁਖ-ਰਹਿਤਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਚਾ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਧੀ ਕੋਲ ਘਰ, ਜਮੀਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੌਲਤ ਹੈ; ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਠਵਾਂ ਦਿਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਪਤੀ ਹੁਣ ਵਧੀਕ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਅਰੁੰਧਤੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਹੋ। ਇੱਥੇ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਜੋੜਾ ਹੋ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤਰੀ ਵਾਂਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ-ਭਟਕਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭ੍ਰਮ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ, ਚਿੱਤ-ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਇਆ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਅਸਲ-ਨਹੀਂ ਤੋਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੌਣ ਭ੍ਰਮਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੌਣ ਭ੍ਰਮ-ਰਹਿਤ? ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਅਟੁੱਟ, ਸੀਮਤ ਗਿਆਨ ਹੈ—ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੀਲਾ ਨੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਚਮਕਦਾਰ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਝੂਠੀ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਖੜੇ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ? ਉਹ ਸੰਸਾਰ, ਉਹ ਧਰਤੀ, ਉਹ ਪਹਾੜ, ਉਹ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਤਾਂ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੱਛਰ ਐਟਮ ਦੇ ਖੋਖੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰੇ। ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਕਮਲ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਹਿਦ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਵੇ; ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸੁਣਕੇ, ਮੋਰ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਨਚਣ। ਇਹ ਵਾਕਈ ਸੋਚਣ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ; ਇੱਥੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਸੋਚਣ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸੋ, ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਉਹ ਘਬਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ। ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਵੰਡ ਮੇਰੇ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਵੰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਹੀ ਹੱਦ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਹ ਹੱਦ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਰੱਖੇਗਾ? ਦੁਜ-ਜਨਮੀ ਆਤਮਾ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੇ ਜੰਗ-ਭੂਮੀ ਸਮੇਤ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਯਾਦ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਵੀਂ ਯਾਦ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਗਣ ਦੀ ਯਾਦ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਮੌਤ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ, ਹੇ ਮਹਿਲਾ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਜੰਗ, ਜਾਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਘਣਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸਲ ਜਾਪਦੇ ਹਨ; ਚਿੱਤ-ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਖੋਖੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਸਲ-ਨਹੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੈ। ਅਸਲ-ਨਹੀਂ ਤੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ, ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਘਰ, ਤੇ ਘਰ ਦਾ ਆਕਾਸ਼-ਸਥਾਨ, ਜਾਣੋ ਕਿ ਮੈਂ, ਤੁਸੀਂ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ—ਸਿਰਫ਼ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ। ਸੁਪਨੇ, ਸੰਬੰਧ, ਸੰਕਲਪ, ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ—ਇਹ ਇੱਥੇ ਚਾਨਣ ਤੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰ, ਦੁਜ-ਜਨਮੀ ਆਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਭੌਰਾ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਕ ਨਿੱਕੇ ਖੋਖੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਲ ਦਾ ਸਿਰਾ ਤੈਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪਤਲੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਘਰ ਹੈ; ਤਾਂ ਐਨੀ ਵੱਡੀ ਭੀੜ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ, ਇੰਨੀ ਛੋਟੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਹਰ ਇਕ ਅਣੂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਚਿੱਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਹਨ—ਇਹ ਗਿਣਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਅਠਵੀਂ ਦਿਨ, ਹੇ ਪਰਮ ਮਹਿਲਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰ ਗਿਆ; ਸਾਡੇ ਲਈ, ਕਈ ਸਾਲ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸਤਾਰ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸਤਾਰ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਲ ਤੇ ਚਕਰ ਵੀ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਲ, ਚਕਰ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਭ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਇਸ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਕ੍ਰਮ-ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ।