ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਰਛਾਈ ਹੋਣ। ਰਾਮ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਸੇਵਕ, ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਮਾਵਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ "ਕੁਝ ਨਹੀਂ" ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ, "ਮਨ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸੁਖਾਂ ਵਲ ਨਾ ਲੈ ਜਾ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਲ ਲਈ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ।" ਉਹ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੋਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਂ, ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਸੁੰਦਰ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਿੱਠਾਸ, ਨਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਯਤਨ, ਨਾ ਢੰਗ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਿਕਟ ਖੜਾ ਨੌਕਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤੁਸੀਂ ਸਮਰਾਟ ਬਣੋ," ਤਾਂ ਉਹ ਮੂੜ੍ਹ ਵਾਂਗ ਬਕਵਾਸ ਸਮਝ ਕੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੀ ਲੀਨ ਹਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?" ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਤੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਆਦਮੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਥਾਂ ਜਾਂ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?" ਤਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋਣ। "ਇਹ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਇਹ ਸੁੱਖ ਹੈ"—ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੋਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਹਾਏ, ਮੈਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹਾਂ"—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰੋ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਰਾਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਿੰਘ ਹਨ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇੰਝ ਡੂੰਘੀ ਲੀਨਤਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ; ਹੇ ਕਮਲ ਨੈਨੀ, ਇੱਥੇ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਰੂ, ਰਾਮ ਜੀ ਸਭ ਵਲ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਨਾ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਮੈਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਆਤਮਾ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਨਾ ਰਾਜ, ਨਾ ਮਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਸੁੱਖ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਬਾਹਰੀ, ਨਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਬੇਮੋਹ, ਨਿਰਾਸ਼, ਨਿਰਿਛਾ, ਨਿਸ਼ਰੇ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। "ਧਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਰਾਜ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਇੱਛਾ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?"—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹਨ। ਸੁਖ, ਜੀਵਨ, ਰਾਜ, ਮਿੱਤਰ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਸੁਕਾੜ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਵੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਧਨ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ ਵੀ ਵਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਸਕੇ? ਜਦੋਂ ਇਹ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਦਇਆਵਾਨ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਾਏ। ਜਿਸ ਨੇ ਮਨ ਤੋਂ ਮੋਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਰੇ ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਭਲਾਈ ਵਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਣ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹਰਣ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਘੁਕੁਲ ਵੰਸ਼ਜ ਦਾ ਮੋਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੁਖ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਨਾ ਮੋਹ ਕਾਰਨ; ਇਹ ਵੱਡੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦੇਵਾਂਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਬਦਲੀ ਨੂੰ ਹਵਾ ਉਡਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੋਹ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਵੀ ਉੱਚੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਪਾ ਲੈਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸੱਚ, ਆਨੰਦਮਈ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਮਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਸਾਰੀ ਕਰਤਵਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣਗੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ। ਜਦੋਂ ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਦੂਤ ਭੇਜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਉਠੇ, ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਣ। ਦੂਰੋਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਪਰਿਸ਼ਦ ਰਾਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਮਨਮੋਹਣੇ ਚਾਮਰ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਖੜੀਆਂ ਹੋਣ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਨਾਲ ਹੀ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਦੂਰੋਂ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਹਾ ਵਰਗੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦਾ ਗਰਵ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਠੰਡਕ, ਉਹ ਸਰਬਸੇਵਾ ਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਣੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਉਹ ਮ੍ਰਿਦੁ, ਸੰਤੁਲਿਤ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪਾਤ੍ਰ ਹਨ।