ਇੱਕ ਵਾਰ, ਅੰਬਿਕਾ ਜੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੈਨੂੰ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੈ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਸਮਾਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਕ। ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਦੇ ਵੀ ਅਬਣਾਈ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਦੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅੰਬਿਕਾ, ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਪਣੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਘੜਾ ਉਸ ਦੀ ਪਤ੍ਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੀ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ; ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਉਪਜੀ। ਇੱਥੋਂ ਚੇਤਨਾ ਉੱਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ—ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਨ, ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਕਾਰਨ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਹਾਇਕਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਯਾਦ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਯਾਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ—ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਯਾਦ ਦੀ ਸੁਭਾਵਤਾ ਖਾਲੀ ਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ। ਪਤੀ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਖਾਲੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਰਗੇ ਹੈ। ਯਾਦ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਤੋਂ ਬਣੀ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਉਦਾਹਰਨ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਇਥੇ ਉੱਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਹ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਬੱਚੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ ਦੀ ਅਰੂਪ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਇੱਕ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕੰਧ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਯਾਦ ਸਿਰਫ ਮੋਹ ਦੀ ਸੁਭਾਵਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਪਜੀ; ਇਹ ਸੁਪਨਾ-ਮੋਹ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸੁਣ। ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਖਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰੀ ਮੰਡਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਢੱਕਣ ਅਤੇ ਉਘਾੜਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਪਤੀ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸਹਾਰਣ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਾਲਭੰਜਿਕਾ, ਚੌਦਾਂ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਤ੍ਰਿਗਰਤਾ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚਿਰਾਗ। ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਚੀਟੀ ਦੇ ਡਿੱਬ ਨੇ ਢੱਕ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਉੱਪਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜਣ ਵਾਲੀ ਭੀੜ, ਅਤੇ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਭੰਭੀ। ਉਹ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਘਣੇ ਬੱਦਲ-ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹਵਾ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਬਾਂਸ 'ਤੇ ਵੱਸਿਆ ਹਵਾਈ ਕੀੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ-ਚਰਚਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਰਤਨ ਤੇ ਸਾਜ-ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਪਾਤਾਲ, ਧਰਤੀ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜੀ ਪੱਥਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਗੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੰਦਰੁਸਤ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਆਤਿਥੀ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਸੀ। ਧਨ, ਰੂਪ, ਉਮਰ, ਕਰਤਬ, ਵਿਦਿਆ, ਅਤੇ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਾਂਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਸੀਸ਼ਠ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਦੁਸੁੰਦਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਧਨ, ਰੂਪ, ਉਮਰ, ਕਰਤਬ, ਵਿਦਿਆ, ਅਤੇ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਖਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖੇਡ-ਚਾਲ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸੀ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਬੈਠੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਘਾਹੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ, ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠਾ, ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਟੋਲੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਯਕ-ਪੂੰਛੇ ਵਾਲੇ ਪੱਖੇ, ਚੰਦ-ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਝੰਡੇ, ਅਤੇ ਲਤਾ-ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਛਤਰੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਾਂਗ, ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਪਾਟੀ ਵਾਂਗ, ਸੋਹਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਭੁੰਝੀ ਮਿੱਟੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਨ। ਉਹ ਖੇਤਰ, ਵੱਡੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਲਾਲ ਦੀਆਂ ਹਾਰਾਂ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਅਤੇ ਕੰਨ-ਬੰਦ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: “ਵਾਹ, ਰਾਜਾ ਹੋਣਾ ਕਿੰਨਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ!” “ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਬਣਾਂਗਾ, ਦਸ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਫੌਜ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਝੰਡੇ, ਛਤਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਪੱਖਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿਆਂਗਾ?” “ਕਦੋਂ ਜਾਸਮਿਨ ਦੇ ਪਰਾਗ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਖੇਡ ਤੋਂ ਆਈ ਹੋਈ ਥਕਾਵਟ ਦੀ ਪਸੀਨੇ ਨੂੰ ਲਿਆਵੇਗੀ?” “ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ, ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਚੰਨ ਦੀ ਉਗਦੀ ਸੋਭਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਾਉਂਗਾ?” ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਮਿਹਨਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਲਾ ਕਮਲ ਨੂੰ ਮੁਰਝਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਮਰ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇੜੀ ਆਈ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੁਰਝਾ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਲਤਾ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਅਮਰਤਾ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਮੰਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਮੰਡਪ ਤੋਂ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।