ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲਿ ਵੱਜੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਘਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵਿਛੋੜੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਚਲ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾਰੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇਗੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਹੀ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਜਾਪ, ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਸਿਆਮ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਸਿਆਮ ਅਪਣਾਇਆ। ਹਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਪਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੀ। ਉਹ ਨਿੱਤ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ, ਤਪ ਤੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਰੱਖਦੀ, ਧਰਮ ਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ ਵੀ ਝੱਲਣੀ ਪੈਂਦੀ। ਸਮਾਂ, ਯਤਨ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਪਤੀ ਦੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਰੀ, ਕੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਸੌ ਵਾਰੀ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਪੂਰੇ ਕਰ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੌ ਵਾਰੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਤਦ ਮਾਂ ਗੌਰੀ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਬੋਲੀ, "ਤੇਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਪਤੀ ਵਲ ਅਤੁਟ ਭਗਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪੁੱਤ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ ਸੋ ਵਰ ਮੰਗ।" ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, "ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਂਦ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਭਾ ਜਨਮ, ਬੁੱਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਦੀ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਿਲ ਦੀ ਘਣੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, "ਮਾਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਮਿਹਰ ਕਰ, ਇਹ ਦੋ ਵਰ ਮੈਨੂੰ ਅਸ਼ੁਭ ਮੰਗਣ ਦਿਆਂ। ਪਹਿਲਾ, ਮਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਚਾਹਵਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਵੇਂ।" ਮਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤਾਂਜੀ ਹੋਵੇ," ਤੇ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਆਦਰਸ਼ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹਿਰਣੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਠੋਰ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਦਿਨ, ਸਾਲ ਤੇ ਪਲਾਂ ਦੇ ਤੀਖੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪਤੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਉਸ ਨਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਰਸ ਆ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਦੀ ਦੇਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਮਰੀ ਪਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਰਹਿਤ ਕਮਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਉਹ ਆਤਮਾ ਵੀ ਸੁੱਕ ਗਈ। ਜਿਸ ਨਾਰੀ ਦੇ ਹੋਠ ਪਹਿਲਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਰਮ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਉਖੜਦੀ ਸਾਹ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਏ। ਉਹ ਮੌਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਪਸ਼ ਸੂਕਾ ਦੇਵੇ। ਮੌਤ ਆਉਣ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਉਸ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਦੀ ਰੌਣਕ ਦੀ ਲੋਅ ਬੁਝਣ ਤੇ ਉਹ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ, ਉਸਦੀ ਚਮਕ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸੁੱਕਣ ਤੇ ਉਸਦੀ ਧਾਰ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ, ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਹੋ ਗਈ, ਵਿਛੋੜੀ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਚਕਰਵਾਕਾ ਮਾਦਾ ਮੌਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਜਨਨੀ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਆ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੀ ਮੀਂਹ ਸੁੱਕਦੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਤੜਪਦੇ ਮੱਛੀ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤ, ਆਪਣੇ ਹੁਣ ਲਾਸ਼ ਬਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਇੱਥੇ ਰੱਖ ਦੇ; ਤੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਫੁੱਲ ਮੁੱਕ ਜਾਣਗੇ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਫਿਰ ਤੇਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ, ਇਸ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਵਿਛੋੜੇਗੀ।" ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਜਦ ਉਸਦੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਹ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਹੇਠ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜੀ ਰਹੀ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬ ਔਰਤ ਆਪਣਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਰੱਖ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਨਿਰਮਲ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੋ ਗਏ, ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਂ ਗਿਆਨ ਰੂਪਾ (Jñapti) ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ। ਜਦ ਮਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਉਹ ਬੋਲੀ, "ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਪੁੱਤ? ਤੂੰ ਦੁੱਖੀ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਭਰਮ ਉਠਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ।" ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਂ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਕੋਲ ਲੈ ਚਲ, ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।" ਮਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਮਨ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਆਕਾਸ਼ ਤਿੰਨ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹੈ, ਸੁੰਦਰਿ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਤੂੰ' ਦੇ ਭੇਦ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹਨ, ਅਸਲਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਅਸਲ ਮਾਪ ਜਾਂ ਤੱਤ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਣ ਲੈ, ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਹਾਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਭਾਵ ਤੇ ਇਰਾਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੂੰ ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਰਨ ਅਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣੀ ਹੈ, ਸੁੰਦਰਿ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨਾਰੀ ਦੀ ਆਸ, ਤਪੱਸਿਆ, ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ, ਤੇ ਉਹ ਅਸਲੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।