ਇੱਕ ਵਾਰ, ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰਿਆਂ ਤੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਵਾਨ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਗਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਅਜਰ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭੁਜਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਸਤਨ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦੀ ਹੈ, "ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜੀ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?" ਜਿਵੇਂ ਕਲਮ, ਜਪ, ਅਤੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਅਜਰ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਗਿਆਨ, ਤਪ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦੀ ਹਾਂ—ਮੌਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?" ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਯੋਗ੍ਯ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਅਮਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤਪ ਅਤੇ ਜਪ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਪੂਰਨ ਹੋਏ ਜਾਂ ਅਪੂਰਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਮਰਤਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਡਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ, "ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਮੈਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਾਂਗੀ। ਪਰ ਜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾਵੇ।" "ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਸਾਫ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਰਹਾਂਗੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਚਾਹੇ।" ਉਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਉੱਦਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹਾਂ: ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਜਪ, ਉਪਵਾਸ, ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ।" ਇਸ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ, ਧਾਰਮਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਤਪ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਪਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਅਤੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਉੱਦਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ, ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ ਸਹਿੰਦੀ। ਉਹ ਸਮੇ, ਉੱਦਮ, ਧਰਮ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਸੌ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅਵਧੀਆਂ ਲਈ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਡਟ ਕੇ, ਨਿਰੰਤਰ ਉੱਦਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਸੌ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਂ ਗੌਰੀ, ਜੋ ਵाणी ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ, "ਤੁਸੀਂ ਨਿਰੰਤਰ ਤਪ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਵਧੀਆ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਮਹਿਲਾ ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਜਨਮ, ਬੁਢਾਪਾ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਨ, ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਾਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਤੇ ਦੋ ਵਰ ਦਿੰਨ ਜੋ ਮੈਂ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾ, ਹੇ ਮਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਦੂਜਾ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਦੇਵੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਅਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਿਲਾ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਚੱਕਰ—ਦਿਨ, ਸਾਲ, ਪਲ—ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਤੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਰਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਜਲ-ਰਹਿਤ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੋਠ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਰਮ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਸ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮੌਤ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਆਉਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨਤ, ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਹ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸੁੱਕ ਕੇ, ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਚੁਪ-ਚਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਛੋੜੀ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਚਕਰਵਾਕਾ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਮੌਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਸਰਸਵਤੀ, ਉਸ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੀ ਮੀਂਹ, ਸੁੱਕ ਰਹੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਤੜਫਦੇ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਤਰਸਦੀ ਹੈ। "ਬੱਚੇ," ਸਰਸਵਤੀ ਕਹਿੰਦੀ, "ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਲਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਇਥੇ ਰੱਖ; ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਾਵੇਂਗੀ। ਫੁੱਲ ਮੁਰਝਾ ਜਾਣਗੇ, ਪਰ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਜਲਦੀ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਮੁੜ ਤੇਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗੀ।" ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮਿਲਣ ਤੇ ਜੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਤੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਗਰੀਬ ਮਹਿਲਾ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਰੱਖ ਆਈ ਹੋਵੇ, ਠੀਕ-ਠਾਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਸਾਫ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਰਾਤ ਅੱਧੀ ਹੋਈ, ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ...