ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਹ ਵਾਲੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਈ। ਉਹ ਇੰਨੀ ਸੋਹਣੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ। ਉਸ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਆਨੰਦ ਜਨਮ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸਬੰਧ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਉਹ ਘਬਰਾਉਂਦੀ, ਉਹ ਵੀ ਘਬਰਾਉਂਦਾ; ਜਦ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ; ਜਦ ਉਹ ਵਿਅਕੁਲ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੀ—ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਡਰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਾਥੀ ਨਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਾਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਬਾਗਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਤਮਾਲਾ ਦੇ ਘਣੇ ਝਾੜੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਛਤਾਂ, ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਸੁਖ ਭੋਗੇ। ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਾਂ ਉੱਤੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਬਸੰਤ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਝੂਲਿਆਂ, ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ। ਉਹ ਚੰਦਨ ਦੇ ਬਾਗਾਂ, ਸੰਤਾਨਾ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਹੇਠ, ਕਦੰਬ ਤੇ ਨੀਮ ਦੇ ਘਰਾਂ, ਅਤੇ ਪਰੀਭਦ੍ਰ ਦੇ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਘਾਟੀਆਂ, ਖਿੜਕੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਪਏ। ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ, ਲਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਛਾਵਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਤੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ, ਮੋਤੀਆਂ ਤੇ ਲਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ। ਜਿੱਥੇ ਚਮੇਲੀ ਤੇ ਮੋਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਖਿੜਦੇ, ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲਾ ਰੇਸ਼ਾ ਉੱਡਦਾ, ਤੇ ਬਸੰਤ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਖੇਡਦੇ। ਰਤਨ ਜਹੀਆਂ ਨਰਮ ਘਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਚਮਕਦੇ ਝਰਨਿਆਂ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਲਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ, ਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਸਫੈਦ ਕਮਲ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਝੀਲਾਂ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਕੁੰਵਲੀਆਂ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਖਿੜੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ, ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੂਰੇ ਖਿੜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਡਦੇ। ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪਹੇਲੀਆਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਚੋਪੜ ਦੀਆਂ ਲੁਕਣ-ਛਿਪਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ। ਨਾਟਕ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਬਿੰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲੀਆਂ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ-ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਹਾਰਾਂ, ਕੜੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਣਿਆਂ, ਨਟਖਟ ਚਾਲਾਂ, ਤੇ ਰਸ ਭਰੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ। ਨਰਮ ਪਾਨ, ਸੁਪਾਰੀ, ਕਪੂਰ ਚਬਾਉਂਦੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਲਾਂ ਲਾਉਂਦੇ, ਝੂਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਝੂਲਦੇ, ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦੇ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਾਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਉੱਠ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦੇ। ਨਾਚ, ਗੀਤ, ਕਲਾ, ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ, ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ, ਵੰਨਾ ਤੇ ਤਬਲੇ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ। ਬਾਗਾਂ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਹੇਠ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਰਾਹਾਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰਿਆਂ, ਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ। ਇਹ ਨਾਰੀ, ਜੋ ਸੁਖ-ਸਮਰਿੱਥੀ ਵਿੱਚ ਪਲੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਚਾਰ ਜਾਗੇ—"ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵੇ?" ਉਹ ਸੋਚਦੀ, "ਜਿਸ ਪਤੀ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਮੇਰੇ ਉੱਭਰੇ ਸਿਨੇ ਨੂੰ ਛੁਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਾਂ?" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਤਪ, ਜਪ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਕੋਈ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ—"ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?" ਉਹ ਬੜੀ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਅਨੇਕ ਵਾਰੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਅਮਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿੰਦੇ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪ ਤੇ ਜਪ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂ ਅਸਿਧ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਮਰਤਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚਦੀ, "ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਾਂਗੀ।" "ਪਰ ਜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਨਾ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਵੱਸ ਸਕਾਂ।" "ਅੱਜ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹਾਂ: ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਜਪ, ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ।" ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਬਿਨਾ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਘੋਰ ਤਪ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਪਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਤਪ ਤੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ, ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਹਰ ਕਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਸਤਕਰਮ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੀ। ਸਮੇਂ, ਯਤਨ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿੰਦਾ। ਐਕ ਸੌ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਪੀਰੀਅਡਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਅਟੱਲ ਤਪ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਇੱਕ ਸੌ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਾਂ ਗੌਰੀ, ਜੋ ਵਾਣੀ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਤੇ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ: "ਨਿਰੰਤਰ ਤਪ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਤੁਟ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਬੇਟੀ। ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।