ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਪੰਜਾਹ ਅਸਾਧਾਰਣ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਅਜੈਯ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਔਖੇ ਸੰਗਰਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਭ ਪੁੱਤਰ ਬੜੇ ਹੀ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਡੋਲਣ ਨਾ ਦੇਵੋ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕੋਈ ਧਰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਭਟਕਾਵੇ ਜਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵੋ। ਜਦੋਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਲਦੀ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੱਚਾ ਵੀਰ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਲੈ ਆ।" ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ, ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਭੰਬੂਰੇ ਵਾਂਗ ਉਦਾਸ ਬੈਠਾ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਆਵਾਂਗਾ," ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਮ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ?" ਰਾਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਨੇ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਾਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਖਿੱਚ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਏ ਹਾਂ।" ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੋਂ ਬਹੁਤ ਵਿਛੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਬੇਨਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਥੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖੇਡਦਾ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਝੂਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਝੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਚੂੜੇ ਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਕਿਸੇ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਖਿੜਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ, ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਖੇਡਦੀਆਂ, ਚੰਚਲ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ-ਭਾਉਂਦਾ, ਸੁੰਦਰ, ਆਕਰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਨਾਚ-ਰੰਗ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ?" ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਨਾ ਸੌਣ, ਨਾ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਨਾ ਮਨੋਰੰਜਨ, ਨਾ ਪੀਣ, ਨਾ ਬੈਠਣ ਚੋਂ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ—ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਗਲਪਨ ਦੇ ਕੰਮ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਨਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਧਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਦੁਖ ਦਾ ਕੀ, ਘਰ ਦਾ ਕੀ, ਜਤਨ ਦਾ ਕੀ? ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ," ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੱਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕਰਤਵ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਿਰਫ ਮੌਨ ਦੀ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਮੋਹਕ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਖੇਡਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਥਾਵਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਉਂ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਦੇ ਹੋਣ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਕਪੜੇ, ਪੀਣ, ਖਾਣ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਲੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜ ਕੇ, ਯਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੱਸਦਾ, ਨਾ ਗਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਰੋਂਦਾ। ਪਦਮਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਮਨ ਖਾਲੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਗਲ ਰੱਖ ਕੇ ਬੈਠਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਮਾਨ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ। ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉਠਦਾ, ਨਾ ਡਿੱਗਦਾ। ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਉਹ ਕਦੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਕੀ ਕਰਦਾ, ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਕੀ ਸੋਚਦਾ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹ ਸੁੱਕਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਪੀਲਾ ਪੈਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਵਿਰਕਤੀ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਤਝੜ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖਤ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਰਛਾਈਆਂ ਹੋਣ। ਸੇਵਕ, ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਮਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਸਿਰਫ "ਕੁਝ ਨਹੀਂ" ਆਖ ਕੇ ਚੁੱਪ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਿਆ ਹੈ, ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸੁਖਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ।" ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਮੰਡਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਾਂ, ਸਿਰਫ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਰਸ, ਨਾ ਕੋਮਲਤਾ, ਨਾ ਯਤਨ, ਨਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨੌਕਰ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾ," ਤਾਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਾਗਲ ਦੀ ਬਕਵਾਸ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦਾ, ਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਦਾ, ਸਭ ਕੁਝ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਡਾ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?" ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਚੱਟਾਨ ਵਰਗਾ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਆਦਮੀ ਪੁੱਛੇ, "ਕੀ ਤੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਜਾਂ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?" ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਜਗਤ ਦੇ ਸਭ ਸੁਖਾਂ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।