ਇਹ ਸਭ ਸੂਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਜੋ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਣਗਿਣਤ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪ ਇਹ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬੀਜ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਪੰਜ ਸੂਖਮ ਤੱਤ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਰਾਤਪਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਤੇ ਅਸਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਇਕੋ, ਅਜਨਮਾ, ਆਦਿ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਪਰਮ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਰਬ ਸਮਾਨ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਅੱਗ, ਨਾ ਅੰਧਕਾਰ, ਨਾ ਸੱਤਵ ਆਦਿਕ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਸ਼ ਦੀ ਅਗਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ 'ਵਸਤੂਪਨ' ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ 'ਮਨ' ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ 'ਵਿਆਕਤਿਤਾ' ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਤ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ 'ਬੁੱਧਿ' ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰਤਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਨ ਆਦਿਕ ਨਾਮਾਂ, ਸੂਖਮ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੁੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੂਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਚਾਨਕ, ਲਗਾਤਾਰ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ। ਇਹੀ ਬੀਜ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ, ਆਗੇ ਚਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿਕ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗੀ; ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਵੈਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਚੇਤਨਾ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ, ਵੈਸਾ ਹੀ ਫਲ; ਇਸ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ, ਚੇਤਨਾ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹਨ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸਥਾਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਾਰਣਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲਤਾ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਕਰਕੇ—ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ, ਪੰਜਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਰਾਹੀਂ ਪੱਕੇ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਜਿਵੇਂ ਜਨਮਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਨਗਰੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਆਕਾਸ਼, ਬਾਹਰੀ ਆਕਾਸ਼, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਇਹੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਇਹ ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਆਤਮਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਆਤਮਾ-ਆਕਾਸ਼ ਆਪ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਣ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ", ਆਪਣੀ ਹੀ ਚਿੰਤਨਾ ਰਾਹੀਂ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਤਮਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਨਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਆਪ ਹੀ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਕਤਾ ਤੋਂ ਦਵੈਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਅਗਾਹੀ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਠੋਸਤਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਹ ਚਿੰਤਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਰਥ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ"; ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵਿਅਕਤਿਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਤਾਰੇ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਕਲਪਣਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਸੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਜਿਸ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਫਿਰ ਤਾਰੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਹਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਕੂੰਏ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਅਗਾਹੀ ਇਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਤਮਾ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਖ਼ਤ, ਤਾਰੇ ਵਰਗੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਧਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੱਧਿ, ਮਨ ਆਦਿਕ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੋਂ, ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਤਾਰੇ ਦੇ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, "ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ" ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵਿਸਥਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਲਈ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਦੋ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਮੁੜ ਉਹ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮੜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣਨ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੱਕ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੀਭ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ; ਜੋ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਰੂਪ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਕਣ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਨਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਆਪ 'ਜੀਵ' ਨਾਮ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ, 'ਜੀਵ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਭੁਲਾਵੇਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ, ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ-ਸਰੀਰ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਇਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਕਲਪਿਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਗਰਭ-ਘਰ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਲਪਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ, ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲਤਾ ਰਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਅਪਨੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੂਖਮ-ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਜੀਵ, ਪ੍ਰਭੂ, ਆਦਿ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।