ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਮਕਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬੀਜ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਚਾਨਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਤੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਲ ਅਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ, ਉਸ ਸੰਘ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ—ਰਸ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਰਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਜਲ-ਲੀਲਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਚਾਖ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਆਪ ਹੀ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬੀਜ ਤੋਂ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਮੰਡਲ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਰੁੱਖ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰਵ-ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਜਗਤ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੱਤ ਮੁੜ ਕਦੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤਤਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਤੱਤ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਬੋਹੜ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਰੁੱਖ ਛੁਪੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਣੂ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯੁੱਗਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਜੋਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਅਤਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਗਠਜੋੜ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਣਗਿਣਤ ਅਣੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪ ਰੂਪਹੀਣ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਕੇਵਲ ਇਹ ਪੰਜ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਹੀ ਹਨ; ਇਸ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਕਾਰਣ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੂਲ ਅਤੇ ਦੂਰਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਇਕ ਹੀ, ਅਜਨਮਾ, ਅਦਿ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕਸਾਰ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਅੱਗ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ, ਨਾ ਸਤ੍ਵ ਆਦਿਕ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਖ ਦੀ ਸੂਝ ਤੋਂ ‘ਵਸਤੂਤਾ’ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ‘ਮਨਤਾ’ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ, ਪਛਾਣੇ ਹੋਏ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣਾ ਕਰਕੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ‘ਮੈਂ’ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ‘ਬੁੱਧਿ’ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ‘ਮੈਂ’ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਮਨ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ, ਅਤੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੂਨਤਾ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ—ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ—ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ, ਲੜੀਵਾਰ, ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਮੁੜ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ। ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਬੀਜ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਪਵਨ ਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦਾ; ਇਹ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿਕ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਪੰਜ-ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਚੇਤਨਾ ਪੰਜ-ਰੂਪ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ, ਤਿਵੇਂ ਫਲ—ਇਹ ਜਾਣ; ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ-ਰੂਪ ਦਾ ਇਹ ਗਠਜੋੜ ਮਹਾਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪੰਜ-ਰੂਪ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕ ਸਾਰ ਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਖੁਦ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲਤਾ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਰ ਜੇ ਪੰਜ-ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਕਰਕੇ—ਉਹ ਪੰਜ-ਰੂਪ, ਪੰਜ ਦੀ ਨਿਯਮਤਾ ਕਰਕੇ ਪੱਕ ਹੋ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਪੰਜ-ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੁਝ ਵੀ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ, ਅਸਲ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਬਾਹਰੀ ਆਕਾਸ਼, ਅਤੇ ਜੀਵ-ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ-ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜੀਵ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼-ਸਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਝਾਇਆ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਆਤਮਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਆਤਮਾ-ਆਕਾਸ਼ ਆਪ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਰਮ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤਤਾ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਇਕ ਕਣ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ," ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ; ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਤਮਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਕੇਵਲ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਯ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਏਕਤਾ ਤੋਂ ਦੁਇਤਾ ਵਲ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸੂਝ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਠੋਸਤਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਰਥ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ "ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ"; ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਤਾਰੇ-ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਪਿਤ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤਾਰੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਹਰ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਪਰਤਦ ਹੋਇਆ ਪਹਾੜ। ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਕੂੰਏ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈ; ਇੰਝ ਹੀ, ਜੀਵ-ਆਤਮਾ ਅਣੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ, ਉਸ ਕਠੋਰ, ਤਾਰੇ-ਵਾਂਗ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਧਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੱਧਿ, ਮਨ ਆਦਿ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ, ਤਾਰੇ-ਵਾਂਗ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਆਤਮਾ-ਆਕਾਸ਼ "ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ" ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਲਈ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੋ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਮੁੜ ਉਹ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਕਹੀ ਜਾਵੇਗੀ।