ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ, ‘ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ,’ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਪਰ ਹੁਣ ਹਿਰਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਉਲਟਾ ਰਘੁ ਕੁਲ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਦੀ ਠੰਡੀ ਕਿਰਣਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਕਾਲੀ ਕਿਰਣ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ, ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ, ਭਾਵੇਂ ਵਚਨ ਅਧੂਰਾ ਰਹੇ।” ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮੁਨੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਕੰਬੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਅਟਲ, ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਬੜੀ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਇکشਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹੋ, ਧਰਮ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ ਹੋ। ਦਸ਼ਰਥ, ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋ। ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਰਹੋ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੋ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਲਿਪਟੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਯਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਮ ਨੂੰ ਭੇਜੋ।” “ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਕੋਲ ਹਥਿਆਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇکشਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਹੋ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਨਿਭਾਏਗਾ? ਜੀਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਹ ਹੱਦ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ, ਅਤੇ ਬੁਧੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਅਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਜਾਣੇਗਾ। ਕੋਈ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਮਰ, ਦੈਤ, ਨਾਗ, ਯਕਸ਼ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਭ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ, ਇਕ ਅਜੋਕੇ ਹਥਿਆਰ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਿੱਤਣਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ—ਵੀਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ। ਜਯਾ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ, ਦੱਖ ਦੇ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ। ਜਯਾ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਵਰਤਾਂ ਪਾ ਕੇ ਪਚਾਸ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੀ। ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਪਚਾਸ ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ, ਸੰਘਰਸ਼ਾ ਨਾਮ ਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਚਮਕ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕੰਪ ਨਾ ਹੋਵੇ।” “ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਧਰਮਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਿਰਾਸ ਨਾ ਹੋਵੋ।” ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਖ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਬੁਲਾਣ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਦਵਾਰਪਾਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜਲਦੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਵੀਰ ਹੈ, ਲਖ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਲਿਆਓ।” ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦੇ ਹੀ, ਦਵਾਰਪਾਲ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਉਦਾਸ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਮਲ ਤੇ ਬੈਠੀ ਮਧੁਮੱਖੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, ‘ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਆਵਾਂਗਾ,’ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਾ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਰਾਮ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ?” ਰਾਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਨੇ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਮਨਾਉਣ ਦੀ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਅਤੇ ਆਚਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹ ਥੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਰੂਚੀ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗਣੇ ਵਿੱਚ ਝੂਲਿਆਂ ਤੇ ਝੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੂਬੀ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ, ਬਾਂਹ-ਬਾਂਹ, ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੋ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਖਿੜਦੇ, ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਾਏ ਅਤੇ ਲਤਾ-ਮੰਡਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਹਾਵਣਾ, ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ। ਨਾਚ ਅਤੇ ਰਸਮ-ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤਾਣ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, ‘ਇਹ ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਉਂ ਆਈਆਂ ਹਨ?’ ਉਹ ਖਾਣ, ਸੋਣ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਖੇਡ, ਪੀਣ ਜਾਂ ਬੈਠਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਗਲਪਨ ਦੇ ਕੰਮ ਸਮਝ ਕੇ, ਨਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਨਿੰਦਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਖ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਬੁਲਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।