ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਵੈਦਿਕ ਸਭਾ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜ਼, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦੀਆਂ ਤੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਕ mural ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਡੋਲ ਖੜੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਦਿਨ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਬਚਿਆ ਸੀ, ਨਰਮ ਧੁੱਪ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਿੱਟ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ-ਕਾਰ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਮੁੱਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਭਰ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੀ ਆ ਕੇ ਸੁਣ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਸੂਰਜ, ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣਾ ਆਮ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁੰਨੀ ਢਲਾਣ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਕ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਦਸਾਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਘੱਟ ਹੀ ਹਿਲਦੇ-ਡੁੱਲਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਧਾ ਕੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਮਹਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਪੂਜਨੀਯ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਲਈ ਇਨਾ ਹੀ ਸੁਣ ਲਵੋ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਫਿਰ ਦੱਸਾਂਗਾ," ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, "ਇਹੀ ਹੋਵੇ," ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਧੇ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ, ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਹਾਨ ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸਾਧੂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਉਠ ਖੜੀ ਹੋਈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੱਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਏ ਕੜਿਆਂ ਤੇ ਚੂੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝੰਕਾਰਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ, ਹਾਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਭੰਬੀਆਂ ਦੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੂੰਜ ਤੇ ਝੜਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਖੜਕ, ਹੌਲੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਬਚਨ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਏ। ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ; ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ, ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਆ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਭੀੜ-ਭਾੜ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਦਿਨ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸੂਰਜ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵ੍ਰਤ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾਉਣਾ ਹੀ ਹੈ। ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਗੋਧੂਲੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਰੰਗ ਫੁੱਲਦੇ ਕੰਸੁਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਅੰਬ, ਕਦੰਬ ਤੇ ਨੀਪਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਓਟਾਂ ਵਿਚ ਆਕੜ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਸਮਾ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੀਲੇ ਚੋਲਿਆਂ ਵਿਚ ਲਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਗੋਧੂਲੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੁਕ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਆਈ ਜਿਵੇਂ ਆਈ ਸੀ, ਹਨੇਰਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਛਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ। ਇਕ ਹੌਲੀ ਤੇ ਠੰਢੀ ਹਵਾ, ਜਿਹੜੀ ਲੋੜ ਦੀ ਮਹਿਕ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਸੀ, ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਲਗਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜਲ-ਕੁਮੁਦ ਦੀ ਆਮਦ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਈਆਂ, ਹੁਣ ਗਹਿਰੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ, ਥੱਲੇ ਲਟਕਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਚਮਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਹੜੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧੀਆਂ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ; ਆਕਾਸ਼ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਝੁੰਡ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਭੱਜ ਕੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅਗਿਆਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਜੇ, ਤਪਸਵੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਤ, ਜੋ ਕਿ ਧੀਰੀ-ਧੀਰੀ ਧਮਕ ਨਾਲ, ਯਮ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਸੀ, ਅੱਗੇ ਵਧੀ; ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਧੁੰਦ ਵਿਚੋਂ ਸੁਬਹ ਦੀ ਲਾਲੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਚਮਕਦੇ ਤਾਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਦੀ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਸਰੀ ਧੂੜ ਵਾਂਗ ਉਡਾ ਲੈ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਲਾਲੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਵਿਵੇਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਰੁਟੀਨਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਸਭਾ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਸਭਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਸਜ ਗਈ, ਤੇ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਖਿੜਾ ਹੋਇਆ ਕਮਲ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੂਜਨੀਯ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਦੋਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ, ਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਖਾਲੀ ਤੇ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਮਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨਾ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ; ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਮਨ, ਜੋ ਅਸਤਿਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ, ਦੂਜੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ, ਹੌਲਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਹੇ ਉਤਮ, ਜੋ ਕੁਝ ਅਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਜਾਂ ਰੂਪ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਸਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਜਾਣੋ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਨ ਨਹੀਂ। ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਜਾਣੋ; ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਚਲਾਟੀ ਹਵਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭਾ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਛਾ ਗਿਆ।