ਭਰਦਵਾਜ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੀਤਾ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਚਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ? ਇਹ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਪਾਰ ਲੰਘ ਸਕਾਂ। ਜਦ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖੋ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ," ਕਹਿ ਕੇ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਵਰਨਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। "ਭਰਦਵਾਜ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮਾਇਆ ਦਾ ਭਰਮ ਦੂਰ ਕਰ ਲੋਗੇ।" ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਰਾਮ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਮਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਰਤ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮਿਤਰਾ, ਸੀਤਾ, ਦਸ਼ਰਥ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਠ ਮੰਤਰੀ—ਘ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ, ਭਾਮਾ, ਸਤ੍ਯਵਰਧਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਹਨੁਮਾਨ, ਇੰਦਰਜਿਤ—ਇਹ ਅਠਾਈਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ, ਦੇਣਾ, ਲੈਣਾ, ਰਹਿਣਾ, ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਬਿਨਾ ਲਗਾਵ ਦੇ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਦੁਖੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ। ਜਿਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚਿੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਨਿਸ਼੍ਠਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਖਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ," ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਵਿਚ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈ, ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂ।" ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਭਰਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਰੰਗ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੁੜ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।" ਜਦ ਤਕ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਅਸਲ ਅਸਤਿਤਵ-ਰਹਿਤਤਾ ਦੀ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਲੱਭੇ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਗਿਆਨ ਇੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਉਸ ਲਈ ਹੈ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਾ ਲੋਗੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਭਰਮ, ਜ although ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰੰਗ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇਹ ਭਰਮ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਅਸਲ ਅਸਤਿਤਵ-ਰਹਿਤਤਾ ਦੀ ਗਿਆਨ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦਾ ਲਗਾਵ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਚਾ ਨਿਰਵਾਣ-ਆਨੰਦ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਕੋਈ ਸਿਰਫ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਗਿਆਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਮੁਕਤੀ, ਲੱਖਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ, ਲੁਕੀਆਂ ਵਾਸਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਹੈ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਹ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਮੁਕ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਮਨ ਤੁਰੰਤ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਠੰਡੀ ਦੀ ਧਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਿਮ-ਕਣ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਪਿੰਜਰਾ, ਲੁਕੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧਾਗਿਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ, ਅੰਦਰਲੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ। ਅਪਵਿੱਤਰ ਵਾਸਨਾ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਸਨਾ ਜਨਮ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਪਵਿੱਤਰ ਵਾਸਨਾ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਮੁੜ-ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਸਨਾ, ਜਨਮ ਦਾ ਬੀਜ ਛੱਡ ਕੇ, ਭੁਣੇ ਹੋਏ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ 'ਪਵਿੱਤਰ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ, ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਚੁਕਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੜ-ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਦੁਖ ਤੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ 'ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ' ਤੇ ਅਸਲ ਗਿਆਨੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਰਨਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਪਾਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੁਢੇਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤੇ। "ਭਰਦਵਾਜ ਜੀ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਰਾਹ ਨੂੰ ਵਰਨਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਜਾਵੋਗੇ।" ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਰਾਮ, ਗਿਆਨ-ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਖੇਡ-ਕ੍ਰੀਡਾ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਿਆ, ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ, ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ, ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਟੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੀਏ। ਸੋਚ ਕੇ, ਰਘੁਵੀਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਕਮਲ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੇਸ਼ੇ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਸਥਾਨ, ਜੰਗਲ, ਤੇ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ; ਪਿਤਾ ਜੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੰਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ, ਸਾਫ ਸਿਤਾਰੇ ਹੇਠ, ਰਘੁਵੀਰ, ਸ਼ੁਭ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲੇ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵੀ ਨਾਲ ਗਏ। ਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਗੋਦ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ, ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਉਠੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭੰਬੀ-ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਹਰ ਤੇ ਹੱਥ ਵਧਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਚਾਵਲ ਛਿੜਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ, ਹਿਮ-ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਚਾਵਲ-ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਢਕ ਗਏ।