ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮਾ! ਜਦੋਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਦਾਹਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਦੁਨੀਆ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਮਝੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਅਜੇਹੇ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਸਚਾਈਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਵਾਲੇ, ਸੁਪਨੇ-ਸਮਾਨ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵਰਤਮਾਨ, ਭੂਤਕਾਲ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਟੱਲਤਾ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੁਪਨੇ, ਕਲਪਨਾ, ਧਿਆਨ, ਵਰਦਾਨ, ਸ਼ਾਪ, ਦਵਾਈ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਸਤੀਤਵ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮੋਖ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦਾ ਇਹੀ ਢੰਗ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੋਲੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੀ। ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ, ਕਲਪਨਾ, ਮਨ-ਨਗਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਉਦਾਹਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਝਣ ਵਾਸਤੇ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੱਸੇਵਾਰ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਰਾਹੀਂ ਵਸਤੂ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇਲ, ਵੱਟ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਨਹੀਂ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿੱਸੇਵਾਰ ਸਮਾਨਤਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਮਝ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਸਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਅਰਥ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਮਝ ਉਪਜ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਝੂਠੇ ਤਰਕਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਕਥਨ ਮਹਿਲਾ ਵਲੋਂ ਆਵੇ ਜਾਂ ਵੇਦ ਵਲੋਂ, ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬਹਿਸ-ਮੁਬਾਹਿਸੇ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਹੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਦੋਸਤ, ਸਾਡੀ ਪੱਕੀ ਮਤ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀਕ ਨਿਯਤ ਅਰਥ ਨਾਲ ਪੋਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਸਾਡਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਤੁਲਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫ਼ਰਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੂਲ ਅਰਥ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰਾਹੀਂ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਵੀ ਤਰਕ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਤੁਲਨਾ ਰਾਹੀਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ-ਤੁਲਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਹੜੀ ਨਾਲ ‘ਮਹਾਵਾਕ’ ਦਾ ਅਰਥ ਜਲਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਲਾਈ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭੋਜਨ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ, ਕਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੱਸੇਵਾਰ ਸਮਾਨਤਾ ਹੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਕਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਚਿਪਕਿਆ ਰਹਿਣਾ, ਓਸ ਉਫੜੇ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਮੰਡੂਕ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਖੂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਅਤੇ ਤਰਕ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਚੀਜ਼ ਅਚੰਗੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਪਦਾ ਰਹੇ। ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਪਾਠ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਦਇਆ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ‘ਉਸ’ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਰਾਹੀਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਰਾਮ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਰਹੇ। ਜੋ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ—ਉਸ ਲਈ ਕਰਮ ਜਾਂ ਅਕਰਮ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਹ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਅਚਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਉਦਾਹਰਨ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗੁਣ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚਣ ਵਾਲਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣਾ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਕ ਰਾਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ‘ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਹੈ’, ਉਹ ਫੜ ਲਓ; ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ, ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਚੇਤਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ‘ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠ’ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਚੁੰਘਣ ਵਾਲਾ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਸੁੱਚੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਵਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ, ਇੱਥੇ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਮਾਰਗ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਰ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਰਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ‘ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ’ ਉਸ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹੀ ‘ਮੈਂ’ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਚੇਤਨਾ ਰਾਹੀਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਸਤੂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਇਰਾਦਾ, ਸ਼ੰਕਾ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਨਿਰਕਾਰਣਕ ਸੀ; ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਲੀਲਾ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਨੁਭਵ। ਇਸ ਜੀਵ ਦਾ ਕਾਰਣ-ਹੋਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੋਜ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਲ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਮੇਤ ਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਚਤ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਖੋਜ ਵੀ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ; ਜਦ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਵੋਤਮ, ਨਿਸ਼ਕਲ, ਨਿਰਲੇਪ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।