ਇਕ ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਵਧੀਕ ਲੋੜ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਸਤਸੰਗ — ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ — ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਸੁਭਾਗਾ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਫਲ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਖਾਲੀਪਨ ਭਰਪੂਰਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਵੀ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦੀ ਠੰਢ, ਭਟਕਣ ਦੀ ਹਵਾ, ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ, ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੀਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਰੁੱਖ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ। ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਐਸਾ ਸੁਖ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨਾਹ ਕਿਸੇ ਖਤਰੇ ਤੋਂ, ਨਾਹ ਕਿਸੇ ਵਿਘਨ ਤੋਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ, ਚਾਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੇ ਬੇਬਸ ਹਾਲਤ ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਦੀਵੇ ਹਨ; ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਠੰਢੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ, ਤੀਰਥ, ਤਪ ਜਾਂ ਯਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਜੇਕਰ ਐਸੇ ਚੰਗੇ, ਰਾਗ-ਰਹਿਤ, ਸੰਦੇਹ-ਮੁਕਤ, ਗੰਢ-ਵਿਹਣ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਤਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚਮੁਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਗਰੀਬ ਲਈ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਵਿੱਚ ਕਉਲ-ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਖੇਡ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲਈ, ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸੰਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਗੰਢ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਲਈ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਸੰਤ ਆਪ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਦਲ ਹਨ। ਗਰੀਬੀ, ਮੌਤ, ਦੁਖ ਤੇ ਹੋਰ ਭਟਕਣਾਂ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਤੋਖ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ — ਇਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਸੰਤੋਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਚਿੰਤਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਧਨ, ਜਦੋਂ ਅਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਭਟਕਣ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਅਮਲ ਚ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਾਰੋ ਪਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਸਭ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਕ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਸੰਤੋਖ, ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ — ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਇਹ ਸਾਫ ਹੋਏ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਨ, ਸੰਤੋਖ, ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਨਤ-ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਦੌਲਤ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਸੰਤੋਖ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਨ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸੋਭਾ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਸੰਤੋਖ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਝਦਾਰ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜਿੱਤੋ ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਕ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਕਰੋ। ਉੱਚੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਮਨ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਕ ਗੁਣ ਵੀ ਪਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਪੱਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਰਗੜੋ, ਰਾਮਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੇਰਾ ਮਨ ਗੁਣ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਚਾਹੇ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਾ, ਯਕਸ਼, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਰੁੱਖ ਹੋ, ਬਲਵਾਨ, ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਇਕ ਗੁਣ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਫ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਗੁਣ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਦੋਸ਼ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਦਰਿਆ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਵੱਡੇ ਕੰਢੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਇਸ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਜਿਸ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੋ, ਉਹ ਉਥੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਮਨ ਦੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚੰਗੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ; ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਸਾਫ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਬਣਾਓ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ। ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਣ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਣ ਲਈ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ, ਮਲ-ਰਹਿਤ, ਚਿੱਤ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਮੰਦੇ ਤੋਂ ਅਸਪ੍ਰਸ਼, ਯੋਗ ਲਈ ਯੋਗ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਾਂਗ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਅਟੁੱਟ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋ; ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਦਾ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।