ਸੁਣੋ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ! ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰਨ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾਭ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ-ਸਾਗਰ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਨਤਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹ-ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਦਰਤੀ ਠੰਢਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਚਿਰ-ਥਿਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਠੰਢਕ ਵਾਂਗ ਸਦੀਵੀ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਵੀ, ਸੰਤੋਖੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੇਵਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਠਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਤੋਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਨ-ਪਦਾਰਥ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ। ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਥੇ ਸਮਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੀ ਗੁਣ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਅੱਗੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਸਦਾ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਰੂਪੀ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਸੁਭਾਗਾ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਫਲ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਖਾਲੀਪਨ ਵੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੌਤ ਵੀ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵੀ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੀ ਉਹ ਸੂਰਜ ਹੈ ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੀ ਠੰਢ, ਮੋਹ ਦੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ, ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਿਰਾਗ ਜਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ। ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਗੁਣ ਐਸਾ ਸੁਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਡਰ ਜਾਂ ਵਿਘਨ ਦੇ, ਸਦਾ ਵਧਦਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਬੇਬਸ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਰਤਾ-ਰਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੀ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣ ਦੇ ਚਿਰਾਗ ਹਨ; ਇਹ ਦਿਲ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਰੂਪ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਨ ਦਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨ ਤੀਰਥ, ਨ ਤਪ, ਨ ਯਜਨ ਦੀ। ਜੇ ਇਥੇ ਐਸੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੰਦੇਹ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਗੰਢਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਤਦ ਤਪ ਜਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਤਪੁਰਸ਼ ਗਰੀਬਾਂ ਵਾਸਤੇ ਜਵੇਹਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਲ ਖਿੜਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਦਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਚੇ ਆਤਮਾ ਖੇਡ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉੱਚੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਉਹ ਸੰਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਗੰਢ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਿਆ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਸਤੇ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਤ ਆਪ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲ ਹਨ। ਗਰੀਬੀ, ਮੌਤ, ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁੱਖਦਾਈ ਭ੍ਰਮ, ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਰੂਪ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਤੋਖ, ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਇਹੀ ਚਾਰ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਤੋਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ, ਉੱਚੀ ਸੰਗਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ, ਵਿਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਸਾਧਨ, ਜਦੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਮੋਹ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਾਰੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵੀ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਸਤੇ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਸੰਤੋਖ, ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਜੇ ਇਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਨਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸੁੱਚੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਪਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਧੇਨੁ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਧਨ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਝਦਾਰ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਲਈ ਜਿੱਤ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਸਦਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉ। ਉੱਚੇ ਯਤਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਨ-ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਕ ਗੁਣ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ, ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਉੱਤੇ ਰਗੜ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱਲ ਪੱਕਾ ਕਰ। ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਯਕਸ਼, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹੋਵੇਂ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ।