ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਜੀ, ਸੁਣੋ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨ ਸਦਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੁਖਮਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਭ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਲੋਕ ਅਦਭੁਤ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੁਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਕਠੋਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਿੱਠਾ, ਹਰ ਜੀਵ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਜੋ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਰਘੁਨੰਦਨ, ਇਹ ਮਨ ਜੋ ਤਮਾਮ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਕਰ। ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਖਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਜੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ—even ਜੇ ਅੰਗ ਵੀ ਵੱਖ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਮੁੜ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਪਣਾਈ, ਉਸ ਨਾਲ ਨਾ ਭੂਤ, ਨਾ ਪਿਸਾਚ, ਨਾ ਦੈਤ, ਨਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਨਾ ਸ਼ੇਰ, ਨਾ ਸੱਪ—ਕੋਈ ਵੀ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਕਵਚ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੀਰੇ ਦੀ ਚਟਾਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਨਹੀਂ ਘੁਸਦੇ। ਇੱਕ ਰਾਜਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਵੀ ਉਸ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਅ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਵਿਧੀਵਤ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ ਨਿਮਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਜੀਵ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੁਖਦਾਈ ਜਾਂ ਦੁਖਦਾਈ ਸੁਣਨ, ਛੂਹਨ, ਵੇਖਣ, ਖਾਣ ਜਾਂ ਸੁੰਘਣ ਵਿੱਚ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਉਦਾਸ—ਉਹੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਹੈ। ਜੋ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਚਾਹ ਰੱਖਦਾ, ਨਾ ਤਿਆਗ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲਈ—ਉਹੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੌਤ, ਤਿਉਹਾਰ ਜਾਂ ਜੰਗ ਹੋਵੇ—ਉਹੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿਤੇ ਨਾਹ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ, ਨਾ ਗੁੱਸਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਾਂਗ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਕਰਮ ਸਾਫ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਜਾਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੀ, ਨਾ ਘਬਰਾਏ, ਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਦਰਲੀ ਠੰਢਕ ਪਾ ਲਈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਭਟਕਣ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ—ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਹੈ। ਤਪਸਵੀ, ਗਿਆਨੀ, ਯਜਮਾਨ, ਰਾਜੇ, ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਾਂਗ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਤਾ—ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਹੱਦ, ਅਸਲੀ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੋਭਾ, ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਰਮ, ਅਮਰ, ਚੋਰੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲੀ, ਉੱਚੀ ਸਮਤਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਓਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਡਟ ਕੇ ਚੱਲ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ। ਹੁਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਾਫ ਸਮਝ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਖੋਜ (ਵਿਚਾਰ) ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖੋਜ ਰਾਹੀਂ ਬੁੱਧੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਖੋਜ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੋਗ ਲਈ ਵੱਡੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਖੋਜ ਦੀ ਕਰਤਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ। ਭਟਕਾਵਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜਿਆਂ, ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੇ ਭੁੱਲ-ਭੁੱਲਾਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਖੋਜ ਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਬਿਨਾ ਖੋਜ ਦੇ, ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜ਼ਰੀਆ ਨਹੀਂ; ਖੋਜ ਰਾਹੀਂ, ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੰਗਿਆਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਲ, ਬੁੱਧੀ, ਤੇਜ, ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ—ਇਹ ਸਭ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖੋਜ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲੀ ਖੋਜ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਜੋ ਸਹੀ ਤੇ ਗਲਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀ ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ, ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਹ ਭਟਕਾਵੇ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕਦੇ ਚੋਟਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਜੋ ਲੋਕ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਖੋਜ ਦੀ ਜੋਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਰਾਜ, ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ, ਅਣੰਤ ਭੋਗ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ—ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਵਿਚਾਰ-ਰੂਪ ਕਲਪ-ਵೃਖ ਦੇ ਫਲ ਹਨ। ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਵਿਚਾਰ, ਜੋ ਪਹਚਾਣ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਘੀਏ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਬੜੇ ਉੱਚੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂਰਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਆਸ ਰੁਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਖੋਜ-ਰਹਿਤ ਨੀਂਦ, ਜੋ ਲੰਪ-ਕਾਲੀ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵਾਂਗ ਮਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਖੋਜ ਦਾ ਮੂਲ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭਟਕਾਵੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।