ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਦਾ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰੀ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ। ਜਦੋਂ ਅਜਿਹਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੇਸਰ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਬੜੀ ਨਫਾਸਤ ਨਾਲ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੂਰਖ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਅਵਿਦਵਾਨ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਲੈਣਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਨੀਚ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਗਿਆਨੀ ਕੋਲੋਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪਰਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ। ਉਲਟ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਜਾਣੇ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਯੋਗ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਅਯੋਗ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨ ਤੋਂ ਪੱਕਾ, ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਜਾਂ ਉਚਿਤਤਾ ਵੇਖੇ ਬਸ ਉੱਤਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮੂਰਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਅਭਿਮਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਝ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਬਿਲਕੁਲ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ, ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਸਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸਾ ਲਓ। ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਹੋ, ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਾਣਯੋਗ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚਾਈ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੇਸਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕਪੜੇ ਵਿਚ ਰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਬੁੱਧੀ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਸਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਰਥ ਵਿਚ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਧੁੱਪ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ। ਹੇ ਰਾਮਾ! ਮਨ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬੰਦਰ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਸਤ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹੋ ਜੋ ਅਵਿਵੇਕ, ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕੁਸੰਗ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਸਜਣ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹਨ। ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਵੇਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਵੇਕ ਰੂਪ ਰੁੱਖ ਦੇ ਦੋ ਫਲ ਹਨ—ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ। ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਚਾਰ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ: ਸ਼ਾਂਤੀ, ਵਿਚਾਰ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ। ਇਹ ਚਾਰੇ, ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ, ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲੋ-ਜਾਨ ਲਾ ਕੇ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਰੂਪ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੇ ਲੋੜ ਪਵੇ ਤਾਂ ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਵੇਕ ਹੀ ਸਚੀ ਪਾਤਰਤਾ, ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਗਿਆਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਤੇਜ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਾਰੇ ਚਾਨਣ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਮੰਦਤਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਠੰਢ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਜਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਰਘਵ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਅਰਥ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਯੋਗ ਹੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਿ ਇਸ ਗਿਆਨ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਸਮਝੋ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜੀਵ ਬੀਣ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਰਾਗ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਨਾਸ ਨਹੀਂ। ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਉੱਤਮ ਤਪ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸਯੰਮ ਰਾਹੀਂ ਵਿਵੇਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਮੂਰਖਤਾ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਰੂਪ ਵਿਸ਼-ਵ੍ਰਿਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਰਾਤ ਦਾ ਅੰਜਨ ਹੈ। ਮੂਰਖਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਸ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਸੁਧਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਮਾਨਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਅਸਾਰ ਆਸਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਦਾ ਸੱਪ-ਬਿਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਉਬਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਸਿਕੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਮੜੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਸਤ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਮਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚੌਦਵੀਂ ਦਾ ਚੰਨ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸੁਖਦਾਇਕ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਉੱਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿਚ, ਨਿਰਮਲ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਣ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਘਵ, ਤੁਸੀਂ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਢੰਗ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਹਿਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰਜ ਅਤੇ ਤਮਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸਤਤਵਿਕ ਮਨ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੱਖੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਸਕੋ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਗੁਣ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਵੈਰਾਗ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਨ ਪੱਥਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਠੰਢਕ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਲੰਮੇ, ਨਿਰਮਲ ਡੰਡ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ, ਮੈਂ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਬਿਨਾ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਥਾ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਪਰਾਲੇ ਜਾਂ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਖੋਜੀ ਦਾ ਮਨ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਅਨੰਤ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਸਹਿ ਸਕੇ? ਜਦੋਂ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਚਲਚਲਾਤੀ ਨਦੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੀਬਰ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੱਥਰ ਵੀ ਵਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।