ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ। ਜਦ ਕੋਈ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਮਗਨ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ — ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਆਪਣੀ ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਭਟਕਣ, ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਬਿਨਾ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜਾਲ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੀ ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਸਤੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਇਸ ਗਿਆਨ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਉੱਦਮਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਸਹੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੜਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਸਰੇ ਬਿਨਾ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਕਿਵੇਂ ਠੰਡ, ਹਵਾ, ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਦੁਵਿਧਾ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਦੀ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਲੋਹ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪੀੜਾਵਾਂ ਸੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਭਰ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ। ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਹਵਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਰੋਗ ਦੇ ਤੂਫਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਸਤਿਆ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਤਿਆ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਜਾਗਰੂਕ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛੇ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਬੋਲ, ਜਦ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੇਸਰ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਮੂੜ੍ਹ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਸਤਿਆਨੁਭਵੀ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲ ਲੈਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਨੀਚ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਧਿਕਾਰੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕੇ ਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਸਚਾ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਬਿਨਾ ਇਹ ਜਾਣੇ, ਬਚੇ ਵਾਂਗ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਚ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੈ। ਸਿਆਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਉੱਤਰ ਦੇਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ; ਨੀਚ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਸਭਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਬਿਨਾ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਜਾਣੇ, ਉੱਤਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮੂੜ੍ਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਤੁਸੀਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖਜਾਨਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ — ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਕਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਰੱਖੋ। ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਹੋ, ਨਿਰਵੈਰ ਹੋ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ; ਸਤਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੇਸਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕਪੜੇ ਵਿਚ ਰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਬੁੱਧੀ, ਉੱਚ ਸਤਿਆ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਲੱਗੀ, ਅਰਥ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੱਖੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਪੁੱਛੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੋਕੋ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸਤਿਆ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਰਹਿਤ, ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕੁਸੰਗੀ ਹਨ, ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਦੂਰ ਰਹੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਤਸੰਗੀ ਹੀ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਸਤਸੰਗੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਵਿਵੇਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਦੋ ਫਲ ਹਨ — ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ। ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਚਾਰ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ: ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ, ਸੰਤੋਖ, ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸਤਸੰਗ। ਇਹ ਚਾਰੇ, ਚਾਹੇ ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਸਭ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਾਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਮੁੱਲ ਤੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇੱਕ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਾਰੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਵੇਕ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਗਿਆਨ, ਤਪ, ਤੇਜ ਦਾ ਰੂਪ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ — ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਭ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਦ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਜਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਠੰਡੀ ਨਾਲ ਜਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਉੱਚ ਗੁਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਅਰਥ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਜਾਗਰੂਕ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਕਮਲ ਖਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਯੋਗ ਹੋ, ਹੇ ਸਿਆਣੇ, ਇਸ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਤੰਤੂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਤੇ ਲਗਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ। ਵੈਰਾਗ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਮ-ਭਾਵ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ। ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰੋ — ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਤਸੰਗ, ਉੱਤਮ ਤਪ ਅਤੇ ਸਵ-ਨਿਯਮ ਨਾਲ। ਯਤਨ ਨਾਲ, ਮੂੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਸ਼-ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੀ ਰਾਤ ਦਾ ਕਾਜਲ ਹੈ। ਮੂੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਪਰਮ ਨਾਸ ਇਹ ਹੈ: ਜਦ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਮਨ ਥੋੜ੍ਹਾ refined ਹੋਵੇ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵਿਅਰਥ ਆਸਾਂ ਤੇ ਮੂੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਸੱਪ-ਕੂਹ ਮਨ ਵਿਚ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨ ਸਿਕੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਮੜੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਸਤਿਆ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਰਹਿਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੰਨ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਚਿਹਰਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ, ਸੁਖਦਾਇਕ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ, ਹੋਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।