ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸ੍ਰਿਜਨਹਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਕਾਰਣ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਕਰਤਾ ਬਣਾਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੂਲ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਡੋਲ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿਚੋਂ ਸੋਨਾ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਚਲਾ ਜਾ, ਤਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋ ਸਕੇ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਜ਼ਹੀਨ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਰਾਗ-ਦਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਨੰਦ ਦੈਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਮੇਰਾ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹੀ ਕਰਤੱਵ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦੇ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਦਾ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇਆ—ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੂੰ ਅੱਜ ਇਹ ਚੋਟੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੁਣ; ਤੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਧੰਨ-ਧੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਨੇ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ? ਸਰਵੋੱਚ ਬ੍ਰਹਮਨ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਪਨ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਬਣਾਕੇ, ਸਰਵੋੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵੇਖੇ। ਜਦੋਂ ਯੋਗ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਯੁੱਗ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਦਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ, ਭੇਜੇ ਗਏ। ਸੱਚੇ ਕਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪੰਥ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਜਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਘਟਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਤੇ ਧਰਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣੀ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਰੀਤੀਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ, ਸਾਥ ਹੀ ਯਜਨਾ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਵਸਥਾ ਘਟਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚਾਵਲ ਉਗਾਉਣ ਦੀ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਜੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਸਮੇਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਝਲਕੀਆਂ ਪ੍ਰਚਾਰੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਆਤਮਿਕ ਵਿਦਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ; ਫਿਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਰਾਜ-ਗਿਆਨ, ਰਾਜ-ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਸਰਵੋੱਚ ਆਤਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ—ਇਹ ਸਭ ਸਮਝ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਚੋਟੀ ਦੀ ਦੁੱਖ-ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਰਮਲ ਖ਼ਿਆਤ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੂੰ, ਰਾਮਾ, ਇੱਥੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਹਣਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੈਰਾਗ्य ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਸਭ ਉੱਚੇ ਤੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗਿਆ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਵੈਰਾਗਿਆ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਕਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਵੈਰਾਗਿਆ ਨਿਰਮਲ, ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਦੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੁੜ੍ਹਿਤ ਤੇ ਅਨਿਆਇਕ ਗੱਲਾਂ ਵੇਖੇ? ਪਰ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੋਟੀ ਦਾ ਵੈਰਾਗਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਵੇਕ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗਿਆ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨ ਦੇ ਉਪਜਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਜੀਵ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਤੇ ਵੈਰਾਗਿਆ ਦੀ ਛਾਂਹ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸੰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਂਚੇ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਛੱਡ ਦੇਵੇ। ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਦੁਖ ਜਾਂ ਵਿਪੱਤੀ ਵੇਖੇ? ਪਰ ਉਹ ਵੈਰਾਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਚਾ ਮੰਗਲ ਹੈ। ਤੂੰ ਬਿਨਾਂ ਬਣਾਵਟ ਦੇ ਵੈਰਾਗਿਆ ਵਾਲਾ ਹੈਂ ਤੇ ਸੱਚੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੂਲ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਨਰਮ ਮਿੱਟੀ ਬੀਜ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਸੁਭਾਗੀ ਸਮਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ, ਕਰਮ, ਗਹਿਰੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਦਾਨ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ—ਜਦੋਂ ਮੰਦ ਕਰਮ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਖੋਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ, ਕੌਏ ਅਤੇ ਤਾੜ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਵਾਂਗ, ਵਿਵੇਕ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।