ਇਕ ਵਾਰੀ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਖ-ਦਰਦ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਮਨ ਪਿਘਲ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਰਿਆਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ: “ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਤਪ, ਧਰਮ, ਦਾਨ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: “ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੀੜਾ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।” ਉਹ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਨਿਰਵਾਣ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੁਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਜੀਵ ਲਈ ਗਿਆਨ ਹੀ ਮੂਲ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਤਪ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਸਿਰਫ ਸਹਾਇਕ ਮੱਦਦ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਕਮਲ-ਫੁੱਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਉਤਪਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਦੂਜੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕਲਸ਼ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਕਲਸ਼ ਫੜਿਆ; ਉਹ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ; ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, “ਆ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ,” ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪੰਖੜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟਾ ਬੱਦਲ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ ਪਹਿਨਾਇਆ; ਉਹ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਹੰਸ ਵਾਂਗ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ: “ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਚੰਜਲ ਹੈ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਉੱਤੇ ਖਰ (ਹਰੇ) ਦੀ ਛਾਂ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਮੈਂ, ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਾਗਰੂਕ ਮਨ ਨਾਲ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਪਸੇ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ। ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: “ਇਹ ਅਵਗੁਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ?” ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੁਖ ਦਾ ਇਲਾਜ ਪੁੱਛ, ਤੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹੇਗਾ।” ਫਿਰ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਰੋਗ ਦਾ ਇਲਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁਖ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜੀਵ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?” ਉਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਸੀ, ਸਮਝ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ: “ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ, ਤਾਂ ਕਿ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੂਲ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹੋਵੇ।” “ਹੁਣ, ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਸੋਨਾ।” “ਹੁਣ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਜਾ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ; ਹੇ ਮਹਾਨ, ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਵਿਚ ਜਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ।” “ਉਥੇ, ਹੇ ਬੁਧਿਮਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ-ਮੁਕਤ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਕਮਲ-ਜਨਮੀ, ਵੱਲੋਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਇਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮ-ਵਾਰਤਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਕਰਤਵ ਹੈ; ਇਥੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਜਰੂਰੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਦੇ। ਇਸ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਦਾ ਸੁੱਤਾ ਰਹੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਗਿਆਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਪਤੀ—ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਅਨੁਸਾਰ। ਹੁਣ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਇਹ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਸੁਣ; ਤੇਰਾ ਮਨ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ? ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਦਾ-ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਬਣਾਕੇ, ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵੇਖੇ। ਜਦੋ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਯਥਾ-ਕਾਲੀਨ ਆਵਧੀ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਯੁੱਗ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਭਟਕਾਵਟ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਰਿਆਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਲਗਾਇਆ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ, ਭੇਜੇ ਗਏ। ਧਰਮਕ ਕਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉੱਥਾ ਲੈਣ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ਿਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਜਦੋ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਘਟਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਪਤਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੇ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਅਨੁਸਾਰ। ਅਨੇਕ ਰਿਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਸੰਬੰਧੀ ਗ੍ਰੰਥ, ਯਜਨਾ-ਸੰਬੰਧੀ ਲੇਖ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਕਿ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਹਾਣੀ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।