ਪਿਆਰੇ ਰਾਮਾ, ਸੁਣੋ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੁਹਾਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕੌਣ ਹੋਰ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨਦੀ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦ ਰਸਤੇ ਤੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਮੰਦੇ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉੱਤਮ ਯਤਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਮਨ ਜਦੋਂ ਮੰਦੇ ਤੋਂ ਹਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਮੰਦੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੀਵ ਦਾ ਮਨ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਰੱਖੋ। ਸਮਤਾ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਕਦਮ-ਕਦਮ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਇਸ ਬਚਪਨ-ਵਾਂਗ ਮਨ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰੋ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜੇ ਸੰਸਕਾਰ ਤੁਸੀਂ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੇ, ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ, ਹੁਣ ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਪਿਛਲੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਅਭਿਆਸ ਫਲ ਲੈ ਆਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ। ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਹੁਣ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਸਕਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ। ਜੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਸਕਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਵਧਣਗੇ; ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਖੁਸ਼ ਰਹੋ। ਸ਼ੰਕਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗਾ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ; ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਵਧਣ ਵਿਚ, ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਰੂਪ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਚੰਗੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹੋ, ਉੱਤਮ ਯਤਨ ਤੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ। ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਅਭਿਆਸਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤਕ ਤਕ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਅਸ਼ੁਧੀਆਂ ਸੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਭ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਅਸਕਤੀ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਜੋ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਆਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਈ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁ:ਖ-ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾਓ। ਇਸ ਲਈ, ਉੱਤਮ ਭਲੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਯਤਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰੋ ਤੇ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਈਰਸ਼ਾ-ਪੂਰਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਰੋਕੋ ਤੇ ਸਮਤਾ ਵਿਚ ਲਿਆਉ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ, ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵੇ, ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਉੱਤਮ ਮਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲੈ ਕੇ—ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਇਕ-ਰੂਪ ਤੇ ਚਿੰਤਨशील ਕਰਕੇ—ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇਹ ਸਾਧਨ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁ:ਖ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਨੰਦ ਦਾ ਇਕ-ਮਾਤਰ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੁਣ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਦੁ:ਖ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਰਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਸੀ—ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਸਭ ਦੁ:ਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਲਈ ਉੱਤਮ ਆਰਾਮ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ਿ, ਕੌਣ, ਕਿਸ ਲਈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਆਤਮ-ਭੂਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੀ, ਹੇ ਅਧਿਆਪਕ। ਇਹ ਅਨੰਤ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਸਰਵ-ਅਧਾਰ ਚੇਤਨਾ-ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਲੰਪ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚਲਚਲ ਤੇ ਅਚਲਤਾ ਤੋਂ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦੀ ਹੋਈ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਲਹਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਤੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਤੋਂ, ਜੋ ਤਾਰੇ ਦੀ ਤੰਤੁ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉੱਤਮ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਿੰਨਤਾ, ਮਨ ਵਾਂਗ, ਰਚੀ। ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼, ਜੰਬੁਦਵੀਪ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੁ:ਖ, ਰੋਗ, ਦੁ:ਖੀ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਜੀਵਨ ਤੇ ਅਜੀਵਨ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ, ਵਿਨਾਸ ਤੇ ਨਾਸ 'ਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਉਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਉੱਤਮ ਸਾਧਨ ਬਣਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁ:ਖੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਰਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦੁ:ਖ ਤੋਂ ਦਿਆਲੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸੋਚਿਆ: "ਇਹ ਨਿਰਾਸ, ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੁ:ਖ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਮੁਬਾਰਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਤਪ, ਧਰਮ, ਦਾਨ, ਸਚ, ਤੇ ਤੀਰਥ ਬਣਾਏ। ਇਹ ਬਣਾਕੇ, ਦੇਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: "ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੁ:ਖ-ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਸੁਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ; ਇਹ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਗਿਆਨ ਹੀ ਜੀਵ ਲਈ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਤਪ, ਦਾਨ, ਤੇ ਤੀਰਥ ਸਹਾਇਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਦੁ:ਖ-ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਪਾਰ ਉਤਰਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਾਧਨ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਕਮਲ ਤੇ ਬੈਠੇ ਮੁਬਾਰਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਲਸ਼ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਕਲਸ਼ ਫੜਿਆ; ਉਹ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ; ਨਮ ਸਕਦੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ, ਦੁ:ਖ-ਅੰਤ ਲਈ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।