ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਰਾਮਾ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਤਨ ਦੀ ਲੜੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਧਾ, ਉਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਨੇ ਚੱਲਿਆ, ਉਹੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਜਿਸ ਨੇ ਬੋਲਿਆ, ਉਹੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਯਤਨ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰ ਕੇ। ਜੋ ਵੀ ਜਿਹੜਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮਾੜੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਾੜਾ ਨਤੀਜਾ, ਹੇ ਰਾਮਾ—ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ। ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦਾ ਫਲ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਜਲਦੀ—ਇਸੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਿਸਮਤ (ਭਾਗ) ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਨਾਂ ਤਾਂ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਭਾਗ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ, ਵਧਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਢਲਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ—ਨਾ ਬਚਪਨ, ਨਾ ਜਵਾਨੀ, ਨਾ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ। ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਣਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ ਫੜਨਾ, ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਹਿਲਚਲ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਲੋਕ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਨਤੀਜੇ ਲਈ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਤਨ ਨੂੰ ਹੀ 'ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਮਾੜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੂੜ੍ਹਤਾ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਕਰਮ ਦੀ ਜੋ ਸਮਰਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲਣ ਅਤੇ ਯਤਨ ਕਰਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧੀ, ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਸਰਵੋਚਤ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਅਨੰਤ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਅਜਿਹੇ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਝੀਲ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਪਾਣੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ, ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਰਚੇ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਨਾਥ, ਤੂੰ ਲੰਮਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਯਤਨ ਕਰ; ਫਿਰ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗੇਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਾ ਤਾਂ ਰੂਪ, ਨਾ ਕਰਮ, ਨਾ ਥਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ ਭਾਗ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕ ਸੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਸਮਝ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘ਇਹ ਤਾਂ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਇਆ,’ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਮੰਨ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਗ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮ ਅੱਜ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੁਧਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਬਦਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵੱਲ ਯਤਨ ਕਰ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੂਰਖ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੇ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਖੇ, ‘ਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸੜ ਜਾ ਜਾਂ ਨਾ ਸੜ।’ ਜੇਕਰ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਗ ਹੀ ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਯਤਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਭਾਗ ਆਪ ਹੀ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਗੂੰਗਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਗ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਤੇ ਕੀ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਮੌਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਚੁੱਪੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ; ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ ਹੀ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਲਈ ਭਾਗ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲਤਾ ਨਹੀਂ। ਨਾਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾਕਾਰ ਭਾਗ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੱਥਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਕਰਮ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਗ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਇੱਥੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਗ ਇਕ ਗਵਾਲਾ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਭਾਗ ਸਦਾ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕੀ? ਜੇਕਰ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਲਪਿਆ ਜਾਂਦਾ? ਨਿਰਾਕਾਰ ਦਾ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਸਦਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਭਾਗ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਗ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਤਾ ਦੇਵੇ—ਭਾਗ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਦੇਵੇ। ‘ਮੈਂ ਭਾਗ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਤ ਐਸਾ ਹੈ’—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਢਾਢਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਅਸਲੀ ਭਾਗ ਨਹੀਂ। ਮੂਰਖਾਂ ਨੇ ਹੀ ਭਾਗ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਰੋਸੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਹਾਦਰ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ—ਕੋਣ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟਣ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਏ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੀ ਕੇਵਲ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵਰਗ ਮਾਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਯਤਨ ਤੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੈਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਰਾਮਾ, ਪਾਣੀ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਯਤਨ ਅਤੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪਾਣੀ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਰੀਕੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਯਤਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਭਾਗ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ—ਅਸਲ ਸੱਤਾ ਤੇ ਨਤੀਜਾ ਸਦਾ ਯਤਨ ਦਾ ਹੀ ਹੈ।