ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਾਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਭੂਤਕਾਲ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਹੜਾ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਭੂਤਕਾਲ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਭੂਤਕਾਲ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਵਰਤਮਾਨ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਖਣਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪੂਰਬਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਫ਼ਸਲ ਬੱਦਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਧੀਕ ਮਿਹਨਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਉੱਥੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਦੁੱਖੀ ਹੋਈਏ ਜੋ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਲੀ ਹਾਰ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਵਧੀਕ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ, ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਾਓ ਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘੋ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਭੂਤਕਾਲ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਉੱਦਮ ਦੋ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੀਆ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪਿਛਲੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬੇਅਸਰ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਚੰਗੀ ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਤੋਂ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ'—ਇਹ ਸੋਚ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਭਰਮ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀਅ ਆਚਰਨ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਕਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱਲ ਇੱਕਾਗ੍ਰ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ 'ਮਨੁੱਖੀ ਉੱਦਮ' ਆਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਰਮਸ਼ੀਲਤਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਤੇਜ ਬੁੱਧੀ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਹੋਰ ਤੇਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਅੰਤਹੀਣ ਤੇ ਸਮਾਨ ਆਨੰਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲਈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਿਛਲੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ 'ਕਿਸਮਤ' ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨਾਮ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੇ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਕਿਸਮਤ ਮੂਰਖਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਾਂਗ ਸੋਚੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਹਮੇਸ਼ਾ, ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਅੱਜ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣੋ। ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਐਨਾ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਆਂਵਲੇ ਦਾ ਫਲ; ਮੂਰਖ, ਜੋ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਮਤ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ-ਪਰਿਣਾਮ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲੀਅਤ ਸਮਝਕੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ। ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ, ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਉਧਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਅਸਲੀ ਮਿਹਨਤ ਹੈ। ਜਦ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਮਨੁੱਖੀ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵ, ਜੋ ਜਨਮ-ਮੌਤ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਵਿੱਚ ਬੰਧਿਆ ਹੈ, ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਸਲ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਰੂਪ ਅਟੱਲ ਉੱਚੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਘੱਟ ਦੁੱਖ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਐਸਾ ਬਣਾ ਲਵੇ ਕਿ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਤੇ ਆਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਮਿਹਨਤ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਕਿਸਮਤ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਮ, ਧਨ ਅਤੇ ਭੋਗ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਾਲ, ਮਨ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ—ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਉੱਦਮ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਤੀਜੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਚੇਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਦਰਲੀ ਚਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ: ਕਿਸਮਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ, ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਦੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਗਏ। ਜੋ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਗਏ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ, ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ—ਹਰ ਥਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਸੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਗ਼ੈਰ-ਤੁੱਛ ਤੇ ਹਾਨੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ, ਪੁੱਤਰ; ਇਹੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਐਵੇਂ-ਐਵੇਂ ਨਤੀਜਾ ਜਲਦੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਸਫਲਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਕਿਸਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਕ ਢਾੜਸ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮਨ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।