ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖਾਤਰ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲਾਭ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਰਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਲੋਕ ਅਕਲ ਤੋਂ ਖੋਹੇ ਹੋਏ, ਆਮ ਤੇ ਦਇਆਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਕਿਸਮਤ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿੰਦੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਵਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਯਤਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੋਰ ਵੱਧ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕੇ ਡੰਡੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਦੋ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਖਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪੂਰਨ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਯਤਨਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮੰਗਤੇ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਯਤਨਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਯਤਨਾ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਫੜ ਕੇ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਵਲੋਂ ਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਯਤਨਾ ਵਿੱਚ ਸਚੇ ਦਿਲੋਂ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸੁਵਿਧਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮਤਾਬਕ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਯਤਨ ਸਮਰਥ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦਿਸਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਅਸਮਰਥ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਕਿਸਮਤ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯਤਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕ ਕਿਸਮਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਮੰਤਰੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਸੋਝੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਮੰਗਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਤੇ ਟਿਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਪਿਛਲੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਛਲਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਯਤਨਾ ਉੱਥੇ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਵਿੱਚੋਂ, ਵਰਤਮਾਨ ਦਿੱਸ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਫਸਲ, ਜੋ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਬੱਦਲ ਵਲੋਂ ਉਡਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਵੱਧ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਯਤਨ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਦੌਲਤ ਖੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉੱਥੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹਾਰ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਵਧੀਕ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਯਤਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ। ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨਾ ਫਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਯਤਨਾ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੋਲੇ ਤੇ ਸੋਚੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਸਮਰਥ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ" — ਇਹ ਸੋਚ ਖੋਟਾ ਭਰਮ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਗ ਤੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਚਰਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਹੱਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦਾ, ਉਸ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇਕਾਗਰ ਯਤਨ ਨੂੰ 'ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ' ਆਖਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਯਤਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਪ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਤਿੱਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪਾਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਉੱਚਤੱਤ ਨੂੰ ਅੰਤਹੀਣ ਤੇ ਸਮਾਨ ਆਨੰਦ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਪਿਛਲੇ ਯਤਨ ਨੂੰ 'ਕਿਸਮਤ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ; ਇਸ ਮਤਲਬ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰਦ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਮੂਰਖ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੰਨਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਯਤਨ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮ ਅੱਜ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਵੀ ਨਵੇਂ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉੱਚੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ। ਯਤਨ ਦਾ ਫਲ ਇੰਨਾ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਥੇਲੀ 'ਚ ਆਵਲੇ ਦਾ ਫਲ; ਪਰ ਮੂਰਖ, ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਰਨ-ਕਰਮ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਅਸਲੀ ਨਾ ਮੰਨੀਂ; ਹੇ ਮੰਗਲਕਾਮੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਯਤਨਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਫਲ, ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਸਥਾਪਤ ਰਾਜ-ਰਿਵਾਜ ਨਾਲ ਜੋ ਨਤੀਜਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਿਲ 'ਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹੀ ਅਸਲ ਯਤਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯਤਨ ਦਾ ਫਲ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਦੀ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਯਤਨਾ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵ, ਜਨਮ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ; ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨਾ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰੇ। ਉਹ ਅਟੱਲ, ਉੱਚੀ ਦਵਾਈ, ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਤੇ ਸੱਚੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੈ, ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਰੀਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਇੰਝ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ ਕਿ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਯਤਨਾ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਅੱਗੇ, ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਚਾਹੀਦੀ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਯਤਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ ਕਿਸਮਤ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਧਰਮ, ਧਨ ਅਤੇ ਭੋਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਲ, ਮਨ ਦੀ ਚਲ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਚਲ—ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਜਿਹੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਅੰਦਰਲੀ ਚਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਲ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ, ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਭਰਮ ਤੋਂ ਬਚ।