ਹਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਨ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਉਮਰ, ਕਰਮ, ਗਿਆਨ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੱਕਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਕਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਚੱਕਰਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਜੀਵ ਕਦੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮਾਇਆ ਦਾ ਜਾਲ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਲੜੀ, ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰੁਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਕਦੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸੰਕਟਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਪੜਦਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਨਰਮਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੋਣ, ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ, ਸਰੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੁਕਤੀ ਉਸ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਰਸ ਨਹੀਂ ਚੱਖਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਜੀਵਤ-ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਨੀਅਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਮੁਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ? ਜਿਹੜਾ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਵਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਦਵੈਤਤਾ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸੀ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਗੱਲ ਸੁਣਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜੋ ਕੰਨ ਲਈ ਗਹਿਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਫਲ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਉੱਦਮ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਭਾਗ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੂਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜੋ ਕਿਰਿਆ ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਉੱਦਮ ਹੈ ਤੇ ਉਹੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਭ ਮੂਰਖਤਾ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਲਕੜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਪੈੜ-ਪੈੜ ਉੱਦਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਉਸ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਅੱਧ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਤਾ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਉੱਦਮ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਮਨੁੱਖ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। purposeful effort ਨਾਲ, ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰੁਸ਼ੋत्तਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਮਹਿਲਾ-ਸਰੀਰ ਦੀ ਲੀਲਾ ਰਾਹੀਂ ਚੰਦ-ਧਾਰੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉੱਦਮ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ। ਪੁਰਾਣਾ ਉੱਦਮ, ਮੌਜੂਦਾ purposeful ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉੱਦਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਤੱਕ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਪੁਰਾਣੇ ਉੱਦਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਨੁੱਖੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਕਾਰਨ, ਇੱਕ ਉਂਗਲੀ ਤੋਂ ਟਪਕਿਆ ਪਾਣੀ ਵੀ ਵਾਫ਼ਰ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਧਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ ਭੀ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਧਰਤੀ, ਧਰਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ; ਇਹ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਕਰੀਏ ਪਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਕਰੀਏ, ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਆਕਰਸ਼ਕ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਚੀਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਹੀ ਅਸਲ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਭਾਗ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖੀ ਉੱਦਮ ਵੀ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ: ਬੇ-ਕਾਬੂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਅਧੀਨ। ਬੇ-ਕਾਬੂ ਉੱਦਮ ਹਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਅਧੀਨ ਉੱਦਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਪਹلوان ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਰਾਏ ਉੱਦਮ ਲੜਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਦਮ ਤੋਂ ਵੀ ਹਾਨੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਹਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਉੱਦਮ ਹੀ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਵਧੀਆ ਉੱਦਮ ਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਚੰਗਾਈ ਨਾਲ ਹਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਮੌਜੂਦਾ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਉੱਦਮ ਵੀ ਮਾੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। "ਮੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਉੱਦਮ ਮੈਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ," ਇਹ ਸੋਚ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮੌਜੂਦਾ ਕਰਮ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾੜਾ ਉੱਦਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਠੰਢਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਬੇਸ਼ੱਕ, ਮੌਜੂਦਾ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਅੱਜ ਦੀ ਚੰਗਾਈ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਝੂਠੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਮਿਲੇ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਲਸੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਦਮੀ ਤੇ ਗਧੇ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਦਮ ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦੇ ਕਾਰਜ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਕਾਰਜ ਅਪਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਸੁਆਦਲੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਰਮ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕੀੜਾ ਆਪਣੇ ਜਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਕਰ, ਨਾ ਉਹ ਸੁਆਦ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦੇ।