ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਜਗਤ ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਸਾਰ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉੱਤਰ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਉੱਤਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਰਾਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ। ਤੂੰ ਖੁਦ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਅਖੰਡ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਨਸਾਨ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਜਾਣ ਲੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਸਨ ਜਾਂ ਵਿਖਾਵੇ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਭੋਗਾਂ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਜਿਹੜੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ, ਜੋ ਵਿਆਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਪੂਰਨ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਵਿਖਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ, ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਹੈਂ—ਮੋਹ ਛੱਡ ਦੇ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਜਨਕ ਨੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਚੁੱਪਚਾਪ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਰਵੋੱਚ ਸਤਿ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁੱਖ, ਡਰ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਲੇਪ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਲਈ ਨਿਰਮਲ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਲੀਨ ਰਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਮੁੱਕੀ ਦੀਵਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਜਿੱਦੀ ਜਿੱਤਨੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਉੱਨੀ ਅਕਲ ਦੀ ਸਫਾਈ ਹੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭੋਗ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਮਾਰੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਇਹੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਭੋਗ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਬੰਨ੍ਹਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਨ੍ਹਨ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇੱਥੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਲਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਆਖਿਆ ਹੈ; ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਨ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਜਦ ਆਪਾ-ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇੰਦਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਿਆਨੀ ਹੈ; ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਾਣੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਖਿਆਵਾਨ ਹੈ; ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਭੋਗ ਮਿੱਠੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਜਬਰ ਨਾਲ ਮਿਲਣ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਮਾਣ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਸੰਸਾਰਕ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ 'ਜਾਣਣ ਯੋਗ' ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੰਦਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਬੇਲ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਜਾਣ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ 'ਜਾਣਣ ਯੋਗ' ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਹੁਣ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ। ਰਾਮਾ ਜੋ ਕੁਝ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਅਰਾਮ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮਾ ਦਾ ਮਨ ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਖੰਡ ਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਰਾਮ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮਾ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਅਰਾਮ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਆਪਣੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਬਾਤ ਰੱਖਣਗੇ। ਉਹ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਭਿਆਪਤੀ ਅਤੇ ਕੁਲਗੁਰੂ ਹਨ; ਸਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ, ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਵੈਰਤਾ ਮੁੱਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ? ਨਿਸ਼ਾਧ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਚੀੜਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਮਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਅਪਕ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਵਿਵੇਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ ਵਿਰਤੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਸੰਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਰਾਮ ਪਾ ਲਵੇ। ਕੋਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਰਾਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਵਾਂਗ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਰਥ, ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਪੁੰਨਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਉੱਤਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇ ਵਲੋਂ ਵੈਰਾਗ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਲਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਗ, ਡਰ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਮੈਲ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਨ ਅਰਾਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਗਾਧੀਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਆਸ ਤੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਬੋਲੇ। "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਖੇਗਾ, ਮੈਂ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਭਲਾ ਕੌਣ, ਚਾਹੇ ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਅਣਸੁਣੀ ਕਰੇਗਾ? ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ, ਰਾਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਬਿਨਾ ਵਿਘਨ ਯਾਦ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਧ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ।