ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਰਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਮਾਊਂਟ ਮੇਰੂ ’ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ ਜੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: “ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਖੇਲ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਕਿਸ ਲਈ ਅਤੇ ਕਦੋਂ?” ਪਿਤਾ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗਿਆਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੈ ਚੁੱਕੇ, ਪਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਜਨਕ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।” ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਮਾਊਂਟ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਢਲਾਨਾਂ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਿਦੇਹ ਨਗਰ, ਜਿੱਥੇ ਜਨਕ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖਬਰ ਰਖਵੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਜਨਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ: “ਰਾਜਨ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ।” ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪਰੀਖਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪੇਖਾ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਉਹ ਉਡੀਕਣ,” ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤਕ ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਜਨਕ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੂੰ ਅੰਗਣੇ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੱਤ ਦਿਨ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਉਥੇ, ਜਨਕ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੀ—ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਸਤਰੀਆਂ, ਰਸਦਾਰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਲਾਸਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਤਿਥੀ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਲਈ ਦੁੱਖ ਵਰਗੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਿਲਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਪੱਕੀ ਪਹਾੜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾ ਸਕਦੀ। ਉਹ ਉਥੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਚੁੱਪ, ਅਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਮਨ ਨਾਲ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਰਹੇ। ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਨਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਛਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਗੁਰੂਵਰ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਖੇਲ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸੋ।” ਜਨਕ ਦੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ’ਤੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਹੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗਿਆਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਤਨਾ ਹੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। “ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਹੀ ਅਰਥ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਰੁਕਣ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਗ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਲਈ, ਮਹਾਬਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦੱਸੋ: ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਨਾ ਦੇਵੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨਹੀਂ, ਰਿਸ਼ੀ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਾਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।” “ਇਥੇ, ਸਿਰਫ਼ ਅਭੇਦ ਚੇਤਨ-ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਰੁਕਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਵਿਲਾਸਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ, ਮਹਾਬਲੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਵਿਲਾਸਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?” “ਇਹ ਪੂਰਨਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੇਲਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ; ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਵਿਲਾਸਤਾਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ ਹੋ।” “ਤੁਸੀਂ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਨ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤ ਹੋ—ਭ੍ਰਮ ਛੱਡੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਜਨਕ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਤਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਿਰਲੇਪ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਈ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਉਥੇ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੀਵਾ, ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹਿਲਚਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਏਕਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮਾ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ, ਸਿਰਫ਼ ਜਿਤਨੀ ਜਰੂਰਤ ਸੀ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਲਾਸਤਾਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਗ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: ਕਿ ਵਿਲਾਸਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਲੜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਵਿਲਾਸਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ, ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੰਨ੍ਹਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਓਸੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਠਹਿਰ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹਨ ਪਤਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮਾ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਲਾ ਹੋ ਜਾਣ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣਾ ਬੰਨ੍ਹਨ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ, ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ; ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਾਣੇ ਹੋਏ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਹੈ; ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਵਿਲਾਸਤਾਵਾਂ—even ਜੇ ਉਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਥੋਪੀ ਜਾਂ—even ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਤਰਾ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਰੀਖਾ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਪੂਰੀ ਹੋਈ।