ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੀਵ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ विचਰਦੇ ਹਨ, ਦਾ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਵਾਗਤ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਉਚਿਤ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਦਿੱਤੀ। ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਆਤਿਥੀ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਆਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਛਾਈਆਂ ਚਟਾਈਆਂ ਤੇ ਬੈਠਕ ਲਈ। ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਨੂੰ, ਸ਼ਬਦਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਸਤਕ ਨਮ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਭਾ ਸੀ। ਨਾਰਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਆਸ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ—ਮਰੀਚੀ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਅਤੇ ਆਂਗਿਰਸ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਕ੍ਰਤੁ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਸ਼ਰਲੋਮ, ਵਤ੍ਸਯਾਨ, ਭਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਵਾਲਮੀਕਿ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਉੱਦਾਲਕ, ਰਿਚਿਕਾ, ਸ਼ਰਯਾਤਿ, ਚਯਵਨ, ਉਸ਼ਮਾਪਾ, ਘ੍ਰਿਤਰਚਿ, ਸ਼ਾਲੁਦੀ ਅਤੇ ਵਲੁਦੀ—ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਧਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਸਭ ਉਥੇ ਆਗਵਾਨ ਸਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। “ਹਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਜੋ ਬਚਨ ਕਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉੱਚੀ ਨਿਵਿਰਤਤਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪਸ਼ਟ, ਉਚਿਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਇਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਮਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ-ਰਹਿਤ ਹਨ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਣੀ ਸਾਫ, ਮਿੱਠੀ, ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਸੌ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਚਮਤਕਾਰ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਭਾਰਤੀ (ਵਾਣੀ) ਚਾਹਿਆ ਗਿਆ ਅਰਥ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬੇਲ, ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਸ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਦੀ ਹੈ? ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਸ, ਲਹੂ, ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੂੜ ਜੰਤੂ ਇਸ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਵੱਡੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੀ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਾਮ ਵਾਂਗ, ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਚਮਤਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਸ਼ੁਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਗਤ ਦੀ ਜਨਮ-ਵਸਤੁ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਚਮਤਕਾਰ—ਇਸ ਉੱਚੀ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਫਲ-ਫੁੱਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਪਰ ਲਵੰਗ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਚਮਤਕਾਰ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ, ਸੁੰਦਰ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਗੁਚਾ, ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਬੂ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਿਧੀ ਦੇ ਸ਼ਰਾਰਤ ਵਾਲੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਰਤਬ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੜੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਗਿਆ ਅਸਲ ਸਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਮਝ ਨਾਲ ਉਸ ਸਾਰ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯਸ਼ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ, ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਦੇ, ਅਤੇ ਸੱਚਮੁਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਗਿਆਨਵਾਨ, ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ; ਇਹ ਸਾਡਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਫਲ ਨਾ ਲਿਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਸੱਚਮੁਚ, ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀ ਮੂੜ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਹੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। “ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਨਾਜੁਕ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਾਫ਼ ਆਇਨੇ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹਾ ਸਫਾਈ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਾ ਦਾ ਮਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਵੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਰਾਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਾ ਦਾ ਮਨ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਰਾਮ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ? ਰਾਮ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਅੰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਵਰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਵਿਆਸ, ਕਜਲ ਵਾਲੇ ਰੰਗ ਵਰਗਾ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਅਸਨੀ ਤੇ ਬੈਠਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਿਹਰਾ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸ਼ੁਕਾ ਨਾਮ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਯਜਨ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੀਖੀ ਵਿਵੇਕ ਜਾਗੀ। ਆਪਣੀ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਿਆਨ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ, ਥੱਕਣ-ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਤੱਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ “ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ” ਮੰਨਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਕਈ ਚੰਚਲ ਸੁਖਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਵੱਡੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।