ਸਭ ਹਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਰੁਕ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਲੋਕ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਕਈ ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫਿਰਦੇ ਆਏ ਸਨ, ਅੱਜ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਸੁਣਿਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਇਹ ਬੋਲਣ ਦੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਮਿੱਠਾਸ ਸੀ। ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੋ ਵਿਰਾਗ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਬੋਲਣ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਅੱਜ ਸੱਚਮੁੱਚ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਸੁਣਿਆ ਹੈ: ਰਾਮ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਜਾਗ ਪਏ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਇਹ ਢੁਕਵਾਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤੀ ਵੀ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਰਘੁ ਦੇ ਧਵਜ ਰੂਪ ਰਾਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਉਣੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਾਰਦ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਪੁਲਹ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਭਾ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਖਿਲਦੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਈਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿਚ ਉਤਰੇ। ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿੱਛੋਂ ਹਵਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੂਜਨਯੋਗ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵਿਆਸ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਸਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਚਯਵਨ, ਉੱਡਾਲਕ, ਸੀਰਾ, ਸ਼ਰਲੋਮਾ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਚੰਚਲ, ਹਾਰ ਤੇ ਕੰਗਣ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹਿਲ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਪੇ ਹੋਏ ਮੰਡਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਾਂਗ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ, ਉੱਥੇ ਵਿਆਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ; ਨਾਰਦ ਵੀ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਉੱਥੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਅੰਗਿਰਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸਭਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉੱਚੀ ਹੋ ਗਈ। ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚਲਦੇ, ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਲਪਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੇਹਾਂ ਨਾਲ, ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਬਾਂਸਰੀਆਂ, ਘੁੰਘਰੂ, ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਸਨ; ਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਮੋਤੀ ਵਾਲੇ ਮੁਕੁਟ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜਟਾਵਾਂ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜਟਾਂ ਤੇ ਕਪਿਲ ਦੀ ਜਟਾ ਸੀ; ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਗਣ, ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਜੜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਛਾਲ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਦੇ ਲੰਗੋਟ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਢਿੱਲੀ ਕਮਰਕੱਸ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੁਰਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਧੋਣ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੁਆਗਤ ਦੇ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦੀ ਸਾਰੇ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਮੰਗਲਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਮਿਹਮਾਨਨਵਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ; ਆਕਾਸ਼ੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਛੇ ਹੋਏ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬਚਨਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਰਾਜਸੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਇਕੱਠੇ ਸਨ। ਨਾਰਦ, ਦੇਵਪੁੱਤਰ, ਵਿਆਸ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਰੀਚੀ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਤੇ ਆੰਗਿਰਸ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਕ੍ਰਤੁ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਹ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਰਲੋਮਾ, ਵਤਸਯਾਨ, ਭਰਦਵਾਜ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ। ਉੱਡਾਲਕ, ਰੀਚਿਕ, ਸ਼ਰਯਾਤੀ, ਚਯਵਨ, ਉਸ਼ਮਪ, ਘ੍ਰਿਤਰਚੀ, ਸ਼ਲੁਦੀ ਤੇ ਵਲੁਦੀ ਆਦਿ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਪੜ੍ਹਨ ਉਪਰੰਤ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਹਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉੱਚੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਵਿਰਾਗ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਉਚਾਰਣ ਦਾ ਅਰਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ, ਸਾਫ, ਢੁਕਵਾਂ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ; ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਮਲ ਕਰਨ ਯੋਗ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਸੰਕਤ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਾਫ, ਸੁਚੱਜੇ, ਸੁਹਾਵਣੇ, ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ 'ਤੇ ਕੌਣ ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਸੌ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਚੰਭਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਭਾਰਤੀ (ਵਾਣੀ ਦੇਵੀ) ਸਿਰਫ਼ ਇੱਥੇ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਅਰਥ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬੇਲ, ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸ ਲਈ ਇੰਝ ਖਿੜਦੀ? ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਜੋਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਸ, ਲਹੂ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਜੰਤਰ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਲ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੂੜ੍ਹ ਜੀਵ ਆਵਾਗਮਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਵੱਡਾ ਵਿਰਲਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਹੀ, ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਰਾਮ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਾਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਰੂਪ ਉੱਚੀ ਅਚੰਭਾ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਵਿਰਲੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਿਰਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।