ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ! ਜੇਕਰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਉਪਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਆਪ ਉਸ ਪਰਮ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਵਾਸਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਫਿਰ ਨਾ ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਕਪੜੇ ਪਾਵਾਂਗਾ; ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਜਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁੱਖ, ਸਹਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਡਰ ਤੋਂ, ਮਮਤਾ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਰਹਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ, ਤੇ ਇਹ ਨਿਕੰਮਾ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੇਲ ਰਹਿਤ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਸੁਚੱਜੇ ਤੇ ਠੰਢੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮਹਾਨ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਜਨਾਂ ਅੱਗੇ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਨੇ ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਰੁਕ ਗਏ, ਸਰੀਰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਪਲ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝੂਲਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਰਾਮਭਦਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ, ਜਿਵੇਂ ਅਦਭੁਤ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਏ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਉਥੇ ਬੈਠੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਯੰਤ ਤੇ ਘ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਿਆਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਭਟਾਂ, ਗਾਇਕਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸੁਣੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨੌਕਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ, ਖੇਡਦੇ ਹਿਰਣ ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਚਰਨਾ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਕੌਸਲਿਆ ਆਦਿ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਰੁਕ ਗਏ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਬਾਂਦਰ, ਅਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ, ਵਿਆਸ, ਪੁਲਹਾ ਵਰਗੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਅਗੂ, ਮਹਾਨ ਸੱਪ, ਸਾਰੇ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਜਦੋਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਰਾਮ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਹਨ, ਚੁੱਪ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਛਤਰੀ ਵਰਗੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਮੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਮਧੂਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਕਾਸ਼ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਧਾਰ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਗ-ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਸੀ ਦੀ ਚਮਕ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਪੈ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਇਕੇ-ਇੱਕ ਬੱਦਲ ਦੀ ਬੂੰਦਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਜਾਂ ਘਿਉ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਰਗੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ, ਹਿਮ-ਵਰਖਾ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹਾਨ ਜਾਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਉੱਡਦੀਆਂ ਮਧੂਮੱਖੀਆਂ, ਹੌਲੀ ਹਵਾ, ਗੂੰਜ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਠੀ ਸੁਗੰਧ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਥੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਵਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੂਹ ਦੇ ਗਜਰੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਠੰਢੀ ਝਲਕ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗਣ ਤੇ ਛੱਤਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਜਿਹਨੂੰ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਗਲਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ, ਬਿਨਾ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਣਦੇਖੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੰਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੀ ਇਹ ਵਰਖਾ, ਸਿੱਧ ਜਨਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਦੇ ਸਾਹ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਹੋਈ, ਪੌਣ ਘੰਟਾ ਤੱਕ ਪਈ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਹਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਵਰਖਾ ਰੁੱਕ ਗਈ, ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਗੱਲ-ਬਾਤਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਸਿੱਧ ਜਨਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਕਈ ਜੁਗ ਬਿਤਾ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਅੱਜ ਇਹ ਅਣਸੁਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਬਾਣੀ ਸੁਣੀ। ਰਘੁ ਕੁਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਜੋ ਵਿਰਾਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ, ਉਹ ਤਾਂ ਵਾਕ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੂਣ੍ਯ ਮਿਲਿਆ—ਰਾਮ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਗੱਲ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਸੋਹਣੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ, ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਧ੍ਵਜ ਰਾਮ ਨੇ ਕਹੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਜਾ ਸੁਣਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਨਾਰਦ, ਵਿਆਸ, ਪੁਲਹਾ ਆਦਿ ਸਭ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਭ, ਦਸਰਥ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਭਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਖ਼ੁਦ-ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਮਧੂਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਈਏ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿੱਛੇ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੂਜਨੀਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹਨੇਰੇ ਬੱਦਲਾਂ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਵਿਆਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੇ ਹੋਏ।