ଆସ୍ଥାମ୍ ଅସ୍ମାତ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯାଦ୍ ଦର୍ଶନଲାଲସ । ମୈତଦ୍ ଗୃହାଣ ମା ମୁଞ୍ଚ ଶୁଦ୍ଧଯା ଵିହରେଚ୍ଛଯା
ଏହି ଜଗତ୍ରୁ ଆସକ୍ତି ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଜିନିଷ ଦେଖିବା ଆଗ୍ରହକୁ ଛାଡ଼ି, ମୋର ଦିଆଯାଇଥିବା ଜିନିଷକୁ ଧର, ଛାଡ଼ନି, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧତାର ଇଚ୍ଛାରେ ବାସ କର।
ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଅସତ୍ ସଦ୍ ଵାପ୍ଯ୍ ଉଦେତ୍ଵ୍ ଅସ୍ତମ୍ ଉପୈତୁ ଵା । ସାଧୋ ଵିଵଶତାଂ ଗଚ୍ଛ ମୈତଦୀଯୈର୍ ଗୁଣାଗୁଣୈଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରପଞ୍ଚଟି ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ, ଉଦୟ ହେଉ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ ହେଉ, ହେ ଉତ୍ତମ, ଏହାର ଗୁଣ କିମ୍ବା ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କେବେ ମନକୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଦିଅ ନାହିଁ।
ମନାଗ୍ ଅପି ନ ସମ୍ବନ୍ଧସ୍ ତଵ ଦୃଶ୍ଯେନ ଵସ୍ତୁନା । ଅଵିଦ୍ଯମାନରୂପେଣ ସମ୍ବନ୍ଧଃ କିଲ କୀଦୃଶଃ
ତୁମର ଦୃଶ୍ୟ ବସ୍ତୁସହ କିଛି ମାତ୍ର ସଂଯୋଗ ନାହିଁ; ଯାହାର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସେହିପରି ଜିନିଷ ସହ କେମିତି ସଂପର୍କ ହୋଇପାରିବ?
ଅସତ୍ ତ୍ଵମ୍ ଏତଚ୍ ଚ ନ ସଦ୍ ଦ୍ଵଯୋର୍ ଏଵାସତୋସ୍ ସତୋଃ । ସମ୍ବନ୍ଧ ଇତି ଚିତ୍ରେଯମ୍ ଅପୂର୍ଵୈଵାକ୍ଷରାଵଲୀ
ତୁମେ ଅସତ୍ୟ ନୁହଁ, ଏହି ବିଶ୍ୱ ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସଂପର୍କ ଅଛି ବୋଲି କୁହିବାଟା ଏକ ଅଜଣା ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା।
ଅସଦ୍ ଏତଦ୍ ଭଵତ୍ ସଚ୍ ଚେତ୍ ତଥାପି କିଲ ସୁନ୍ଦର । ସଙ୍ଗସ୍ ସଦସତୋଃ କୀଦୃଗ୍ ଵଦ ତ୍ଵଂ ମୃତଜୀଵତୋଃ
ଯଦି ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅସତ୍ୟ ଓ ତୁମେ ସତ୍ୟ, ତେବେ ମଧୁରମୁଖ, କୁହ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ, ମୃତ ଓ ଜୀବିତ ମଧ୍ୟରେ କେମିତି ସଂଯୋଗ ହେବ?
ଚିତ୍ତ ତ୍ଵମ୍ ଅଥ ଦୃଶ୍ଯଂ ଚ ଦ୍ଵେ ଏଵ ଯଦି ସନ୍ମଯେ । ସଦା ସ୍ଥିତେ ତତ୍ ପ୍ରସରଃ କୁତୋ ହର୍ଷଵିଷାଦଯୋଃ
ଯଦି ତୁମେ ଏବଂ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁ ଦୁହେଁ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ସଦା ଏକାକାର ରହୁଛ, ତେବେ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଭଳି ଚଳାଚଳ କେଉଁଠୁ ଆସିପାରିବ?
ତସ୍ମାନ୍ ମା ଭଵ ମୂଢଂ ତ୍ଵଂ ମା ସମୁଲ୍ଲାସମ୍ ଆହର । ଅକ୍ଷୁବ୍ଧାଂ ବୁଦ୍ଧିମ୍ ଆତିଷ୍ଠ ଭଵ୍ଯ ତ୍ଯଜ ଭଵସ୍ଥିତିମ୍
ସେଠାରୁ, ତୁମେ ମୂଢ଼ ହେଉନି, ଅତି ଉତ୍ସାହ ଧରନି। ନିର୍ବିକାର ମନ ରଖ, ହେ ଉତ୍ତମ, ଏହି ସାଂସାରିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ତିନ୍ଦୁକାଲାତଵଦ୍ ଵ୍ଯର୍ଥମ୍ ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ପରିଜ୍ଵଲତ୍ । ମା ମୋହମଲମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ମନ୍ଦତାଂ ଗଚ୍ଛ ଦୁର୍ମତେ
ତିନ୍ଦୁକ ଫଳ ଭଳି, ମନରେ ମୋହର ମଳକୁ ଆସିବା ଦିଅନି ଏବଂ ନିର୍ଥକ ଭାବେ ଜଳିବାକୁ ଦିଅନି, ହେ ଅବିବେକୀ, ମନ ଅଳସ ହେଉନି।
ନ ତଦ୍ ଇହାସ୍ତି ସମୁନ୍ନତମ୍ ଉତ୍ତମଂ ଵ୍ରଜସି ଯେନ ପରାଂ ପରିପୂର୍ଣତାମ୍ । ତଦ୍ ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ବଲାଦ୍ ଅତିଧୀରତାଂ ଜହିହି ଚଞ୍ଚଲତାଂ ଶଠ ରେ ମନଃ
ଏଠାରେ ଏମିତି କିଛି ଉଚ୍ଚ ନାହିଁ, ଯାହାକୁ ପାଇଁ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ। ଏହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ହେ ଚଞ୍ଚଳ ମନ, ଦୃଢ଼ତା ଧର ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଏଵଂ ଵିଚାରଯଂସ୍ ତତ୍ର ସ୍ଵରାଜ୍ଯେ ଜନକୋ ନୃପଃ । ଚକାରାଖିଲକାର୍ଯାଣି ନ ମୁମୋହ ଚ ଧୀରଧୀଃ
ଏଭଳି ଭାବନା କରି, ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା ଜନକ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ନ ମନଃ ପ୍ରୋଲ୍ଲଲାସାସ୍ଯ କ୍ଵଚିଦ୍ ଆନନ୍ଦଵୃତ୍ତିଷୁ । କେଵଲଂ ସୁସମଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ସ ସଦୈଵ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ
ତାଙ୍କ ମନ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ବିକାଶିତ ହେଲା ନାହିଁ; ସେ ସଦା ସମତୁଳିତ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ରହିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଅସୌ ଦୃଶ୍ଯଂ ନାଜହାର ନ ଚାତ୍ଯଜତ୍ । କେଵଲଂ ଵିଗତାଶଙ୍କଂ ଵର୍ତମାନେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତି ମଧ୍ୟ ରଖିଲେ ନାହିଁ; ସେ କେବଳ ସନ୍ଦେହ ହୀନ ଭାବରେ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ରହିଲେ।
ଅନାରତଵିଵେକେନ ତେନ ତନ୍ମନସା ତତଃ । ପୁନଃ କଲଙ୍କଂ ନୈଵାତ୍ତମ୍ ଅମ୍ବରେଣେଵ ରାଜସମ୍
ଏପରି ମନ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ବିବେକ ଦ୍ୱାରା, ସେ ପୁଣି କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦାଗ ଲାଗିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ରାଜାସମ ଆକାଶ ସଦା ନିର୍ମଳ ରହେ।
ସ୍ଵଵିଵେକାନୁସନ୍ଧାନାଦ୍ ଇତି ତସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନମ୍ ଅନନ୍ତାଭଂ ମନୋ ନିର୍ମଲତାଂ ଯଯୌ
ସେ ରାଜା ନିଜର ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଖୋଜିବା ଫଳରେ, ତାଙ୍କର ମନ ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅସୀମ ଶୁଦ୍ଧତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।
ଅନାମୃଷ୍ଟଵିକଲ୍ପାଂଶଶ୍ ଚିଦାତ୍ମା ଵିଗତାମଯଃ । ଉଦିଯାଯ ହୃଦାକାଶେ ତସ୍ଯ ଵ୍ଯୋମ୍ନୀଵ ଭାସ୍କରଃ
ତାଙ୍କର ଚେତନା ଭ୍ରମ ଓ ରୋଗର ଦାଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହୃଦୟର ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଉଦିତ ହେଲା।
ସ ଦଦର୍ଶାଖିଲାନ୍ ଭାଵାଂଶ୍ ଚିତ୍ତନ୍ତୌ ମଣିଵତ୍ ତତାନ୍ । ଆତ୍ମଭୂତାନ୍ ଅନନ୍ତାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମକୋଵିଦଃ
ସେ ତାଙ୍କର ମନ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଭାବକୁ ମଣିର ଭଳି ବିସ୍ତୃତ ଦେଖିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଜାଣିଲେ—ଅସୀମ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିବା।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ନ ବଭୂଵାସୌ କଦାଚିନ୍ ନ ଚ ଦୁଃଖିତଃ । ପ୍ରକୃତଵ୍ଯଵହାରିତ୍ଵାତ୍ ସଦୈଵ ସମମାନସଃ
ସେ କେବେ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ନାହିଁ, କେବେ ଦୁଃଖିତ ମଧ୍ୟ ହେଲେ ନାହିଁ; ସେ ସଦା ସାଧାରଣ ଜୀବନରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ମନ ସମତା ରଖିଥିଲେ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ବଭୂଵାସୌ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ମାନଦ । ଜନକୋ ଜରଢଜ୍ଞାନୋ ଜ୍ଞାତଲୋକପରାଵରଃ
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମାନ୍ୟଦାତା, ଜନକ ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ପ୍ରଢ଼ ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଜନମାନଙ୍କର ଭିତର ଓ ବାହାର ଗୁଣ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହେଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ ଵିଦେହାନାଂ ଜନକୋ ଜନଜୀଵିତମ୍ । ନୈଵ ହର୍ଷଵିଷାଦାଭ୍ଯାଂ ସୋ ଽଵଶଃ ପର୍ଯତପ୍ଯତ
ଜନକ ନିଜ ଜନତାଙ୍କର ଜୀବନ ଚାଲାଇ ଓ ବିଦେହ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ଖୁସି କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଉନଥିଲେ, କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଉନଥିଲେ।
ନାସ୍ତମ୍ ଏତି ନ ଚୋଦେତି ଗୁଣଦୋଷଵିଵର୍ଜିତଃ । ଅର୍ଥାନର୍ଥୈସ୍ ସ୍ଵରାଜ୍ଯୋତ୍ଥୈର୍ ନ ଗ୍ଲାଯତି ନ ହୃଷ୍ଯତି
ସେ କେବେ ଅସ୍ତ କିମ୍ବା ଉଦୟ ହୁଅନାହାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ; ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଲାଭ କିମ୍ବା ହାନିରେ ସେ କେବେ ଦୁଃଖିତ କିମ୍ବା ଖୁସି ହେଉନାହାନ୍ତି।
କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଅପି କରୋତ୍ଯ୍ ଏଷ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି କୁତ୍ରଚିତ୍ । ସନ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଏଵ ସତତଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଵପୁର୍ ଯତଃ
ସେ କାମ କରୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି କିଛି କରୁନାହାନ୍ତି; ସେ ସଦା ଜୀବନମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
ସୁଷୁପ୍ତାଵସ୍ଥିତସ୍ଯେଵ ଜନକସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ଭାଵନାସ୍ ସର୍ଵଭାଵେଭ୍ଯସ୍ ସର୍ଵଥୈଵାସ୍ତମ୍ ଆଗତାଃ
ଯେପରି ଏକ ରାଜା ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିଲେ ସମସ୍ତ ଭାବନା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେହିପରି ଜନକଙ୍କ ମନରେ ସମସ୍ତ ଭାବନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ ନାନୁସନ୍ଧତ୍ତେ ନାତୀତଂ ଚିନ୍ତଯତ୍ଯ୍ ଅସୌ । ଵର୍ତମାନଂ ନିମେଷଂ ତୁ ହସନ୍ନ୍ ଏଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ସେ ଭବିଷ୍ୟତ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁନାହାନ୍ତି, ଗତକାଳ ବିଷୟରେ ମନେ କରୁନାହାନ୍ତି; ସେ ମାତ୍ର ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହସିହସି ବସି ରହନ୍ତି।
ସ୍ଵଵିଚାରଵଶେନୈଵ ତେନ ତାମରସେକ୍ଷଣ । ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯମ୍ ଅଶେଷେଣ ରାମ ନେତରଯେଚ୍ଛଯା
ହେ କମଳନୟନ, ରାମ, ସେ ଯାହା ପାଇଁଥିଲେ, ସେ ସବୁ କେବଳ ନିଜ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପାଇଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ତାଵତ୍ ତାଵତ୍ ସ୍ଵକେନୈଵ ଚେତସା ପ୍ରଵିଚାର୍ଯତେ । ଯାଵଦ୍ ଯାଵଦ୍ ଵିଚାରାଣାଂ ସୀମାନ୍ତସ୍ ସମଵାପ୍ଯତେ
ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ମନରେ ଯେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଚାର କରିପାରେ, ସେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିଁ ବିଚାର କରେ; ଯେତେବେଳେ ବିଚାରର ସୀମା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଥାମିଯାଏ।
ନ ତଦ୍ ଗୁରୋର୍ ନ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥାନ୍ ନ ପୁଣ୍ଯାତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପଦମ୍ । ଯତ୍ ସତ୍ପ୍ରସଙ୍ଗାଦ୍ ଉଦିତଵିଚାରଵିଶଦାଦ୍ ଧୃଦଃ
ସେଠାକୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଠାରୁ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣି, କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ କମାଇ ମିଳିନାହିଁ; ଏହା ମିଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ମନର ଭଲ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ସ୍ନିଗ୍ଧଯା ନିଜଯା ଋଜ୍ଵ୍ଯା ପ୍ରଜ୍ଞଯୈଵ ଵଯସ୍ଯଯା । ପଦମ୍ ଆସାଦ୍ଯତେ ରାମ ନ ନାମ କ୍ରିଯଯାନ୍ଯଯା
ହେ ରାମ, ଏହି ଦଶା କେବଳ ନିଜର ସ୍ନିଗ୍ଧ, ସରଳ ଓ ଜନ୍ମଜାତ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ହାସଲ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାମ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ଯସ୍ଯ ଜ୍ଵଲତି ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରା ପୂର୍ଵାପରଵିଚାରିଣୀ । ପ୍ରଜ୍ଞାଦୀପଶିଖା ଜାତୁ ତମ୍ ଆନ୍ଧ୍ଯଂ ନାନୁଧାଵତି
ଯାହାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିର ଆଲୋକ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଜଳୁଛି ଏବଂ ସେ ପୂର୍ବ-ପରେ ଭଲ ଭାବରେ ବିଚାର କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅନ୍ଧକାର କେବେ ଆସିପାରେ ନାହିଁ।
ଦୁରୁତ୍ତରା ଯା ଵିପଦୋ ଦୁଃଖକଲ୍ଲୋଲସଙ୍କୁଲାଃ । ତୀର୍ଯତେ ପ୍ରଜ୍ଞଯା ତାଭ୍ଯୋ ନାଵେଵାଦ୍ଭ୍ଯୋ ମହାମତେ
ଯେଉଁ ସମସ୍ୟାଗୁଡିକୁ ଦୁଃଖର ତରଙ୍ଗ ଭରିଥାଏ ଓ ଅତି କଷ୍ଟର ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଅଟକାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ନୌକାରେ ପାଣି ଚିରି ଯିବା ପରି ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ପ୍ରଜ୍ଞାଵିରହିତଂ ମୂଢମ୍ ଆପଦ୍ ଅଲ୍ପୈଵ ବାଧତେ । ପେଲଵୈଵାନିଲକଲା ସାରହୀନମ୍ ଇଵୋଲପମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଜ୍ଞାନ ନଥିବା ମୂର୍ଖ, ସେମାନେ ଅଳ୍ପ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି, ଯେପରି ଶୁନ୍ୟ ନଳକୁ ଦୁର୍ବଳ ପବନ ମଧ୍ୟ ହେଲେ ହଲାଇ ଦେଉଛି।