ସନ୍ତି ରମ୍ଯତରାଦ୍ ରମ୍ଯାସ୍ ସୁସ୍ଥିରାଦ୍ ଅପି ଚ ସ୍ଥିରାଃ । ଚିନ୍ତାପର୍ଯଵସାନେଯଂ ପଦାର୍ଥଶ୍ରୀଃ କିମ୍ ଈଦୃଶୀ
ଏଠାରେ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଆନନ୍ଦ ଓ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ ଥିବା ଦୃଢ଼ତା ମଧ୍ୟ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ସମ୍ପଦ ଶେଷରେ ଚିନ୍ତାରେ ପରିଣତି ହୁଏ, ସେହି ସମ୍ପଦର କଣ ମୂଲ୍ୟ?
ସମ୍ପଦଶ୍ ଚ ଵିଚିତ୍ରା ଯାସ୍ ତାଶ୍ ଚେଚ୍ ଚିତ୍ତେନ ସମ୍ମତାଃ । ତତ୍ ତା ଅପି ମହାରମ୍ଭା ମନ୍ଯେ ନୂନଂ ମହାପଦଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସମ୍ପଦକୁ ଯଦି ମନ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ବୋଲି ଭାବେ।
ଆପଦୋ ଽପି ଵିଚିତ୍ରା ଯାସ୍ ତାଶ୍ ଚେନ୍ ମନସି ସମ୍ମତାଃ । ତତ୍ ତା ଅପି ମହାରମ୍ଭା ମନ୍ଯେ ସକଲସମ୍ପଦଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖକୁ ଯଦି ମନ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ବୋଲି ଭାବେ।
ମନୋମାତ୍ରଵିଵର୍ତେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଜଗତ୍ଯ୍ ଅବ୍ବିନ୍ଦୁଭଙ୍ଗୁରେ । ମମେଦମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପୂର୍ଵୈଵ କୁତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅକ୍ଷରମାଲିକା
ଏହି ସଂସାରଟି ମନର ଭାବପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ପାଣିବୁନ୍ଦା ପରି ନଷ୍ଟଶୀଳ, ଏଠାରେ 'ଏହା ମୋର' ବୋଲି ଅପୂର୍ବ ଭାବ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା, ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ଜିନିଷର ମାଳା କେଉଁଠୁ ହେବ?
କାକତାଲୀଯଯୋଗେନ ସମ୍ପନ୍ନାଯାଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତୌ । ଧୂର୍ତେନ କଲ୍ପିତା ଵ୍ଯର୍ଥଂ ହେଯୋପାଦେଯଭାଵନାଃ
କାହାରୋ ଅପେକ୍ଷା ଛଡ଼ି ଯଦିଓ ଏହି ସଂସାର ଏକ ଯୋଗଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଚତୁର୍ ମନେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ତ୍ୟାଗ ଓ ଗ୍ରହଣର ଭାବନା ଉପଜାଇଛି।
ଇଯତ୍ତାଚ୍ଛିନ୍ନରୂପାସୁ ସୁଖନାମ୍ନୀଷୁ ଦୃଷ୍ଟିଷୁ । କାସ୍ଵ୍ ଏତାସ୍ଵ୍ ଅନୁଷକ୍ତୋ ଽସ୍ମି ପତଙ୍ଗୋ ଽଗ୍ନିଶିଖାସ୍ଵ୍ ଇଵ
ଏହି ସୀମିତ ଏବଂ ଭାଙ୍ଗା ଭାଙ୍ଗା ଆନନ୍ଦର ଭାବନାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ, କେଉଁଟି ସହିତ ମୁଁ ଏମିତି ଆସକ୍ତ ହୋଇଅଛି—ଯେପରି ଏକ ପତଙ୍ଗ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ?
ଵରମ୍ ଏକାନ୍ତଦାହେଷୁ ଲୁଠିତଂ ରୌରଵାଗ୍ନିଷୁ । ନ ତ୍ଵ୍ ଆଲୂନଵିଶୀର୍ଣାସୁ ସ୍ଥିତିସ୍ ସଂସାରଵୃତ୍ତିଷୁ
ନରକର ଅଗ୍ନିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୁଡ଼ି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବା ଭଲ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭଙ୍ଗୁର ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ସଂସାରର ଚକ୍ରରେ ଅଟକି ରହିବା ଭଲ ନୁହେଁ।
ସଂସାର ଏଵ ଦୁଃଖାନାଂ ସୀମାନ୍ତଃ କିଲ କଥ୍ଯତେ । ତନ୍ମଧ୍ଯପତିତେନେହ ସୁଖମ୍ ଆସାଦ୍ଯତେ କଥମ୍
ଏହି ସଂସାରକୁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ସୀମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜଣେ ମଣିଷ କେମିତି ସୁଖ ପାଇପାରିବ?
ଅକୃତ୍ରିମମହାଦୁଃଖେ ସଂସାରେ ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ । ତ ଏତେ ଽନ୍ଯାନି ଦୁଃଖାନି ଜାନତେ ମଧୁରାଣ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଏହି ସ୍ୱାଭାବିକ ଏବଂ ବଡ଼ ଦୁଃଖର ସଂସାରରେ ଯେମାନେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ପ୍ରାୟ ମିଠା ଭାବିଥାନ୍ତି।
ଅହମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଧିମାନ୍ କଷ୍ଟଂ କାଷ୍ଠଲୋଷ୍ଟସମସ୍ଥିତୈଃ । ଅଜ୍ଞୈର୍ ଏଵାଗତସ୍ ସାମ୍ଯମ୍ ଅପରାମୃଷ୍ଟଵସ୍ତୁଭିଃ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ପରି ହୋଇଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ କାଠ ବା ମାଟିର ଦଳିର ଭଳି ଅଚଳ ରହନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଜିନିଷର ସ୍ପର୍ଶ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ହୋଇଯାଇଛି।
ସହସ୍ରାଙ୍କୁରଶାଖାତ୍ମଫଲପଲ୍ଲଵଶାଲିନଃ । ଅସ୍ଯ ସଂସାରଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ମନୋମୂଲମଯୋ ଽଙ୍କୁରଃ
ଏହି ସଂସାର ଗଛର ଅନେକ ଶାଖା, ଅଙ୍କୁର, ଫଳ ଓ ପତ୍ର ଅଛି, ଏହାର ମୂଳ ହେଉଛି ମନ।
ସଙ୍କଲ୍ପମ୍ ଏଵ ତଂ ମନ୍ଯେ ସଙ୍କଲ୍ପୋପଶମେନ ତତ୍ । ଶୋଷଯାମି ଯଥା ଶୋଷମ୍ ଏତି ସଂସାରପାଦପଃ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ଅଙ୍କୁର କେବଳ ଚିନ୍ତାର ଫଳ। ଚିନ୍ତା ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଶୁଖାଇଦେବି, ତେଣୁ ସଂସାରର ଗଛ ମରିଯିବ।
ଆକାରମାତ୍ରରମ୍ଯାସୁ ମନୋମର୍କଟଵୃତ୍ତିଷୁ । ପରିଜ୍ଞାତାସ୍ଵ୍ ଇହାଦ୍ଯୈଵ ନ ରମେ ନୀରସାସ୍ଵ୍ ଅହମ୍
ମନର ମାକଡ଼ିଆ ଚଞ୍ଚଳତା, ଦେଖିବାକୁ ମାତ୍ର ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଏହାକୁ ଏବେ ଠିକ୍ଭାବେ ବୁଝିପାରିଛି। ଏହି ନିରସ ଜିନିଷରେ ମୁଁ ଏବେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ।
ଆଶାପାଶଶତପ୍ରୋତାଃ ପାତୋତ୍ପାତୋପତାପଦାଃ । ସଂସାରଵୃତ୍ତଯୋ ଭୁକ୍ତା ଇଦାନୀଂ ଵିରମାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଇଚ୍ଛାର ଶତଶତ ଜଞ୍ଜାଳରେ ବନ୍ଧା, ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ସଂସାରର ଚକ୍ରକୁ ମୁଁ ଅନେକ ଥର ଅନୁଭବ କରିଛି; ଏବେ ମୁଁ ଏହାରୁ ହାଟିଯିବି।
ହା ହତୋ ଽସ୍ମି ଵିନଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ମୃତୋ ଽସ୍ମୀତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ଶୋଚିତେ ଗତ ଏଵାହମ୍ ଇଦାନୀଂ ନାନୁରୋଦିମି
‘ହାଁ, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲି, ମୁଁ ଶେଷ ହୋଇଗଲି, ମୁଁ ମରିଗଲି’ ବୋଲି ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖ କରିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏ ସବୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗି ଶେଷ, ମୁଁ ଆଉ କେବେ ଶୋକ କରିବିନି।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽସ୍ମି ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ଦୃଷ୍ଟଶ୍ ଚୌରୋ ମଯାତ୍ମନଃ । ମନୋନାମା ନିହନ୍ମ୍ଯ୍ ଏନଂ ମନସାସ୍ମି ଚିରଂ ହତଃ
ମୁଁ ଜାଗିଉଠିଛି, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ମୋ ମନର ଚୋରକୁ ଦେଖିଛି; ଏହି ‘ମନ’ ନାମକ ଚୋରକୁ ମୁଁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି, କାରଣ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଏହି ମନ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି।
ଏତାଵନ୍ତମ୍ ଇମଂ କାଲଂ ମନୋମୁକ୍ତାଫଲଂ ମମ । ଅଵିଦ୍ଧମ୍ ଆସୀଦ୍ ଅଧୁନା ଵିଦ୍ଧଂ ତୁ ଗୁଣମ୍ ଅର୍ହତି
ଏତେ ଦିନ ଯାଏଁ ମନରୁ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ମୋ ପାଖରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରହିଥିଲା; ଏବେ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରିଛି, ଏହି ଗୁଣ ଏବେ ଆସ୍ବାଦନ ଯୋଗ୍ୟ।
ମନସ୍ତୁଷାରକଣକୋ ଵିଵେକାର୍କାତପେନ ମେ । ଚିରନିର୍ଵୃତଯେ ନୂନମ୍ ଅଚିରାଲ୍ ଲଯମ୍ ଏଷ୍ଯତି
ମୋର ମନ ତୁଷାର କଣିକା ପରି ବିବେକର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଶୀଘ୍ର ଗଳିଯିବ, ଏହା ଦୀର୍ଘକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତି ଆଣିଦେବ।
ଵିବୁଧୈସ୍ ସାଧୁଭିସ୍ ସିଦ୍ଧୈର୍ ଅହଂ ସାଧୁ ପ୍ରବୋଧିତଃ । ଆତ୍ମାନମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛାମି ପରମାନନ୍ଦସାଧନମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଭଲ ଲୋକ ଓ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦିରେ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ, ଯାହା ପରମ ଆନନ୍ଦର ଉପାୟ, ଅନୁସରଣ କରୁଛି।
ଆତ୍ମାନଂ ମଣିମ୍ ଏକାନ୍ତେ ଲବ୍ଧ୍ଵୈଵାଲୋକଯନ୍ ସୁଖମ୍ । ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଅସ୍ତମିତାନ୍ଯେହଶ୍ ଶରଦୀଵାମଲୋ ଽମ୍ବୁଦଃ
ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଏକାନ୍ତରେ ମଣିର ଦ୍ୱାରା ପାଇ ଏବଂ ଦେଖି, ମୁଁ ଖୁସିରେ ରହୁଛି; ଯେପରି ଶରଦ୍ ଋତୁର ନିର୍ମଳ ମେଘ ତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇ ଶାନ୍ତ ଅଛି।
ଅଯମ୍ ଅହମ୍ ଇଦମ୍ ଏଵ ତନ୍ ମମେତି ସ୍ଫୁରିତମ୍ ଅପାସ୍ଯ ବଲାଦ୍ ଅସତ୍ଯମ୍ ଅନ୍ତଃ । ରିପୁମ୍ ଅତିମଲିନଂ ମନୋ ନିହନ୍ମି ପ୍ରଶମମ୍ ଉପୈମି ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ ଵିଵେକ
‘ମୁଁ ଏହି’, ‘ଏହା ମୋର’ ଭଳି ଭ୍ରମକୁ ଜୋରକରି ପକେଇ ଦୂରେଇ ଦେଉଛି; ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଳିନ ଶତ୍ରୁ, ମନକୁ ଦମନ କରି ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁଛି। ବିବେକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଇତି ଚିନ୍ତଯତସ୍ ତସ୍ଯ ପୁରସ୍ ସମ୍ପ୍ରଵିଵେଶ ହ । ପ୍ରତୀହାରଃ ପ୍ରଗେ ଭାନୋସ୍ ସ୍ଯନ୍ଦନାଗ୍ରମ୍ ଇଵାରୁଣଃ
ଏଭଳି ଭାବିଥିବା ବେଳେ, ସକାଳ ସମୟରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଅରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥର ଆଗରେ ଦଢ଼ିଅଛନ୍ତି।
ଦେଵ ଦୋସ୍ସ୍ତମ୍ଭଵିଶ୍ରାନ୍ତସମସ୍ତଵସୁଧାଭର । ସମ୍ପାଦଯୋତ୍ତିଷ୍ଠ ଦିନଵ୍ଯାପାରଂ ନୃପତୋଚିତମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଧାର, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଭାର ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି, ଦୟାକରି ଉଠନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହି ଦିନର ରାଜଧର୍ମ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।
ଏତାଃ କୁସୁମକର୍ପୂରକୁଙ୍କୁମାମ୍ବୁଘଟାସ୍ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ସ୍ନାନଭୂମୌ ସ୍ଥିତାସ୍ ସଜ୍ଜା ନଦ୍ଯୋ ମୂର୍ତିଯୁତା ଇଵ
ଏହି ମହିଳାମାନେ ଫୁଲ, କର୍ପୂର ଓ କୁଙ୍କୁମ ଗନ୍ଧିତ ପାଣି ଭରା ଘଟ ହାତରେ ନେଇ, ସ୍ନାନସ୍ଥଳୀରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ନଦୀମାନେ।
ଏଷା କମଲକଲ୍ହାରକାନନଭ୍ରାନ୍ତଷଟ୍ପଦା । କୃତା କମଲିନୀ ସ୍ତ୍ର୍ଯର୍ଥଂ ରଚିତାଂଶୁକମଣ୍ଡପା
ଏଠାରେ ଜଳପଦ୍ମ ଓ କଳହାର ମାଳିକାରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା, ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ରର ମଣ୍ଡପ ଅଛି, ଯାହା ଏକ ପଦ୍ମବନ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଏତାଃ କମଲିନୀତୀରଭୁଵଶ୍ ଛତ୍ତ୍ରୈଃ ପ୍ରପୂରିତାଃ । ସଚାମରରଥେଭାଶ୍ଵୈସ୍ ସ୍ନାନାଵସରସେଵିନାମ୍
ଏହି କମଳିନୀ ପାଟର କୂଳ ଛତା, ଚାମରୀ ନେଇଥିବା ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି।
ସମଗ୍ରସୁମନଃପୂର୍ଣୈ ରତ୍ନୌଷଧିପରିପ୍ଲୁତୈଃ । ସଜ୍ଜୀକୃତାଃ ପଟଲକୈର୍ ଦେଵାର୍ଚନଭୁଵସ୍ ତଵ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ତରକାଶୀ ଫୁଲ, ମଣି ଓ ଔଷଧି ଛିଟିଆଯାଇ ସଜାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସଜିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ସ୍ନାତଃ ପଵିତ୍ରହସ୍ତଶ୍ ଚ ପରିଜପ୍ତାଘମର୍ଷଣମ୍ । ତ୍ଵାମ୍ ଏଵ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ଦେଵ ଦକ୍ଷିଣାର୍ହୋ ଦ୍ଵିଜଵ୍ରଜଃ
ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ର ହାତ ଓ ଅଘମର୍ଷଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ କେବଳ ତୁମକୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ହେ ଦେବ।
ଚଲଚ୍ଚାମରହସ୍ତାଭିଃ ପାଲ୍ଯନ୍ତେ ପରମେଶ୍ଵର । ସଜ୍ଜୀକୃତାସ୍ ତୁ କାନ୍ତାଭିଶ୍ ଶୀତା ଭୋଜନଭୂମଯଃ
ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଚାମରୀ ନେଇ ହାତ ହଲାଉଥିବା ନାରୀମାନେ ତୁମ ସେବା କରୁଛନ୍ତି। ତୁମ ପ୍ରିୟାମାନେ ସଜାଇ ଏବଂ ଶୀତଳ କରିଥିବା ଭୋଜନ ଘରଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ଆଗମନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି।
ଶୀଘ୍ରମ୍ ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନିଯତଂ କାର୍ଯମ୍ ଆଚର । ନ କାଲମ୍ ଅତିଵର୍ତନ୍ତେ ମହାନ୍ତସ୍ ସ୍ଵେଷୁ କର୍ମସୁ
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଉଠ, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ନିୟମିତ ଭାବରେ ତୁମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କର। ମହାନ୍ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱ କାମରେ କେବେ ଡିଲେଇ କରନ୍ତି ନାହିଁ।