ଇଦଂ ରୁକ୍ମମ୍ ଇଦଂ ଭସ୍ମ ପରିଜ୍ଞାତେ ଇତି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ନ ଯଥା ହେମକାରସ୍ଯ ମୋହୋ ଜ୍ଞାତାତ୍ମନସ୍ ତଥା
ଏହା ସୁନା, ଏହା ଖାକି—ଏହି ଭିନ୍ନତା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜଣାଗଲେ, ନିଜକୁ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ଭ୍ରମ ରହେନାହିଁ, ଯେପରି ସୁନା କାମ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭ୍ରମିତ ହୁଏନାହିଁ।
ଅକ୍ଷଯୋ ଽଯମ୍ ଅନାଶାତ୍ମା ସ୍ଵାତ୍ମେତ୍ଯ୍ ଅଵଗତେ ଚିରମ୍ । ଭଵତୀତି ହି କସ୍ଯେହ ମୋହସ୍ଯାଵସରଃ କୁତଃ
ଏହି ଆତ୍ମା ଅବିନାଶୀ ଓ ଆଶାରହିତ ବୋଲି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବୁଝିଲେ, ଏଠାରେ କାହା ପାଇଁ ଭ୍ରମ ହୁଏ? ଏହା ପାଇଁ ସୁଯୋଗ କେଉଁଠି ରହିଛି?
ଅପରିଜ୍ଞାତସାରେ ହି ମଣୌ ମୂଲ୍ଯେ ଵିମୁହ୍ଯତେ । ଜ୍ଞାତସାରେ ତ୍ଵ୍ ଅସନ୍ଦିଗ୍ଧମୂଲ୍ଯେ କ୍ଵ କିଲ ମୂଢତା
ଯେତେବେଳେ ମଣିର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝିପାରିବା ଯାଏଁ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ନେଇ ମନେ ସନ୍ଦେହ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ମଣିର ସତ୍ତା ଓ ମୂଲ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲେ, ସେଠାରେ ଭ୍ରମ କେଉଁଠି ରହିପାରିବ?
ହେ ଜନା ଅପରିଜ୍ଞାତ ଆତ୍ମା ଵୋ ଦୁଃଖସିଦ୍ଧଯେ । ପରିଜ୍ଞାତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନନ୍ତାଯ ସୁଖାଯୋପଶମାଯ ଚ
ହେ ଲୋକମାନେ, ଅଜଣା ଆତ୍ମା ତୁମକୁ ଦୁଃଖରେ ପହଞ୍ଚାଏ; କିନ୍ତୁ ଜଣା ଆତ୍ମା ଅନନ୍ତତା, ସୁଖ ଓ ଶାନ୍ତିକୁ ଦେଇଥାଏ।
ମିଶ୍ରୀଭୂତମ୍ ଇଵାନେନ ଦେହେନୋପହତାତ୍ମନା । ଵ୍ଯସ୍ତୀକୃତ୍ଯ ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵତ ମାଚିରମ୍
ଏହି ଦେହ ଆତ୍ମାକୁ ମିଶାଇ ଲୁଚାଇ ଦେଇଥାଏ; ତେଣୁ ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେହରୁ ଅଲଗା କରି, ଶୀଘ୍ର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଉ।
ଦେହେନାସ୍ଯ ନ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ମନାଗ୍ ଏଵାମଲାତ୍ମନଃ । ହେମ୍ନଃ ପଙ୍କଲଵେନେଵ ତଦ୍ଗତସ୍ଯାପି ମାନଵାଃ
ଶୁଧ୍ଧ ଆତ୍ମାର ସରିର ସହ କିଛିମାତ୍ର ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, ଯେପରି ମଣିଷମାନେ ଭାବିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାନ୍ତା ଓ କମଳ ତଣ୍ଡୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ର କାଦୋ ମଧ୍ୟ ସୁନାକୁ ଛୁଁଇପାରେ ନାହିଁ।
ପୃଥଗ୍ ଆତ୍ମା ପୃଥଗ୍ ଦେହୋ ଜଲପଦ୍ମଦଲୋପମୌ । ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁର୍ ଵିରୌମ୍ଯ୍ ଏଷ ନ ଚ କଶ୍ଚିଚ୍ ଛୃଣୋତି ମେ
ଆତ୍ମା ଓ ଦେହ ଦୁଇଟି ଅଲଗା, ଯେପରି ପାଣି ଓ କମଳପତ୍ର ଅଲଗା। ମୁଁ ହାତ ଉଠାଇ ଚିତ୍କାର କରୁଛି, କିନ୍ତୁ କେହି ମୋ କଥା ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି।
ଜଡଧର୍ମି ମନୋ ଯାଵଦ୍ ଗର୍ତକଚ୍ଛପଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ଭୋଗମନ୍ଦଵପୁର୍ ମୂଢଂ ଵିସ୍ମୃତାତ୍ମଵିଚାରଣମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ଜଡତାରେ ଡୁବି ଥାଏ, ଗର୍ତ୍ତରେ ରହୁଥିବା କଚ୍ଛପ ପରି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୂଢ଼ ଦେହ ଭୋଗରେ ଲିନ ରହି, ଆତ୍ମା ଚିନ୍ତାକୁ ଭୁଲିଯାଏ।
ତାଵତ୍ ସଂସାରତିମିରଂ ସେନ୍ଦୁନାପି ସଵହ୍ନିନା । ଅର୍କଦ୍ଵାଦଶକେନାପି ମନାଗ୍ ଅପି ନ ଭିଦ୍ଯତେ
ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସାରର ଅନ୍ଧକାର, ଚାଁଦ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ବାରଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ତିନିକି ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୁଏନାହିଁ।
ସମ୍ପ୍ରବୁଦ୍ଧେ ହି ମନସି ସ୍ଵାଂ ଵିଵେଚଯତି ସ୍ଥିତିମ୍ । ନୈଶମ୍ ଅର୍କୋଦଯ ଇଵ ତମୋ ହାର୍ଦଂ ପଲାଯତେ
ଯେତେବେଳେ ମନ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ ଏବଂ ନିଜ ଅବସ୍ଥାକୁ ବିଚାର କରେ, ସେତେବେଳେ ଭିତରର ଅନ୍ଧକାର ଦୂରିଯାଏ, ଯେପରି ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସିଲେ ରାତିର ଅନ୍ଧକାର ହଟିଯାଏ।
ନିତ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମବୋଧାଯ ଭୋଗଶଯ୍ଯାଗତଂ ମନଃ । ବୋଧଯେଦ୍ ଭଵଭେଦାଯ ଭଵୋ ହ୍ଯ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଦୁଃଖଦଃ
ସଦା ଏହି ଭୋଗର ଶଯ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଥିବା ମନକୁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଜାଗାଇବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ଜାଗୃତି ଏହି ସଂସାରର ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ।
ଯଥା ରଜୋଭିର୍ ଗଗନଂ ଯଥା କମଲମ୍ ଅମ୍ବୁଭିଃ । ନ ଲିପ୍ଯତେ ଽପି ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟୈର୍ ଦେହୈର୍ ଆତ୍ମା ତଥୈଵ ଵଃ
ଯେପରି ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ମେଳେ ନାହିଁ, ଓ ପଦ୍ମ ଜଳରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଳରେ ମିଶିଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଦେହ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା କେବେ ମେଳେ ନାହିଁ।
କର୍ଦମାଦି ଯଥା ହେମ୍ନଶ୍ ଶ୍ଲିଷ୍ଟମ୍ ଏଵ ପୃଥକ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ନାନ୍ତଃ ପରିଣତିଂ ଯାତି ଜଡୋ ଦେହସ୍ ତଥାତ୍ମନଃ
ଯେପରି କାଦି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସୁନାରେ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଲଗା ରହେ ଓ ସୁନାର ଭିତର ରୂପକୁ ବଦଳାଇପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଜଡ଼ ଦେହ ଆତ୍ମାକୁ କେବେ ବଦଳାଇପାରେ ନାହିଁ।
ସୁଖଦୁଃଖାନୁଭାଵିତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନୀତ୍ଯ୍ ଅଵବୁଧ୍ଯତେ । ଅସତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଗଗନେ ଦ୍ଵୀନ୍ଦୁତାମ୍ଲାନତେ ଯଥା
ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି ଆତ୍ମାରେ ଅଛି ବୋଲି ଲୋକେ ବୁଝନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟ ଯେପରି ଅସତ୍ୟ, ସେପରି ଅସଲି।
ସୁଖଦୁଃଖେ ହି ଦେହସ୍ଯ ସର୍ଵାତୀତସ୍ଯ ନାତ୍ମନଃ । ଏତେ ହ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନକସ୍ଯୈଵ ତସ୍ମିନ୍ ନଷ୍ଟେ ନ କସ୍ଯଚିତ୍
ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଶରୀରର, ସମସ୍ତୁଠାରୁ ଉପରେ ଥିବା ଆତ୍ମାର ନୁହେଁ। ଏହି ସବୁ କେବଳ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଛି; ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା କାହାର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନ କସ୍ଯଚିତ୍ ସୁଖଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଦୁଃଖଂ ଚ ନ ଚ କସ୍ଯଚିତ୍ । ସର୍ଵମ୍ ଆତ୍ମମଯଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅନନ୍ତଂ ପଶ୍ଯ ରାଘଵ
କାହାର ପାଖରେ ଏକଟି ସୁଖ ନାହିଁ, କାହାର ପାଖରେ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ହେ ରାଘବ, ସମସ୍ତ କିଛି ଶାନ୍ତ ଓ ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛି ବୋଲି ଦେଖ।
ଇମା ଯାଃ ପରିଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିତତାସ୍ ସୃଷ୍ଟିଦୃଷ୍ଟଯଃ । ପଯସୀଵ ତରଙ୍ଗାସ୍ ତାଃ ପିଞ୍ଛା ଵ୍ଯୋମ୍ନୀଵ ଵାତ୍ମନି
ଏହି ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ପଖା ଯେପରି, ସେପରି ଆତ୍ମାରେ ହିଁ ଅଛି।
ଯଥା ମଣିର୍ ଦଦାତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମଚ୍ଛାଯାସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଅକାରଣମ୍ । ତେଜୋମଯୀସ୍ ତଥୈଵାଯମ୍ ଆତ୍ମା ସୃଷ୍ଟୀଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯେପରି ଏକ ମଣି ନିଜର ଛବିକୁ କୌଣସି କାରଣ ବିନା ଦେଖାଏ, ସେପରି ଏହି ଆତ୍ମା, ଯାହା ଆଲୋକରେ ଭରିଆ, ସେ ନିଜେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଆତ୍ମା ଜଗଚ୍ ଚ ସୁମତେ ନୈକଂ ନ ଦ୍ଵେ ନ ଚାପ୍ଯ୍ ଅସତ୍ । ଆଭାସମାତ୍ରମ୍ ଏଵେଦମ୍ ଇତ୍ଥଂ ସମ୍ପ୍ରତି ଜୃମ୍ଭତେ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆତ୍ମା ଓ ଏହି ସଂସାର ଏକ ନୁହେଁ, ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏହା ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ସମସ୍ତେ ମାତ୍ର ଏକ ଭାସା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହିପରି ଏବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି।
ସମସ୍ତଂ ଖଲ୍ଵ୍ ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵମ୍ ଆତ୍ମେଦମ୍ ଆତତମ୍ । ଅହମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଇଦଂ ଚାନ୍ଯଦ୍ ଇତି ଭ୍ରାନ୍ତିଂ ତ୍ଯଜାନଘ
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି; ସମସ୍ତ କିଛି ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ; 'ମୁଁ ଏହି, ଏହା ଅନ୍ୟ' ବୋଲି ଯେଉଁ ଭ୍ରମ ଅଛି, ଏହାକୁ ଛାଡ଼।
ତତେ ବ୍ରହ୍ମଘନେ ନିତ୍ଯେ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ନ କଲ୍ପନାଃ । ଵିଚ୍ଛିତ୍ତଯଃ ପଯୋରାଶୌ ଯଥା ରାମ ଜଲେତରାଃ
ଯେପରି ଅପାର ସମୁଦ୍ରରେ ଜଳର ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଆକୃତି ନାହିଁ, ସେପରି ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର ଏକତାରେ କୌଣସି କଳ୍ପନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, ହେ ରାମ।
ଏକସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ ପରମାତ୍ମନି ଵିସ୍ତୃତେ । ଦ୍ଵିତୀଯା କଲ୍ପନା ନାସ୍ତି ଵହ୍ନୌ ହିମକଣୋ ଯଥା
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଯେଉଁ ପରମ ଆତ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ନାହିଁ; ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ବରଫର ଟିକିଏ ଅଂଶ ରହିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି।
ଭାଵଯନ୍ନ୍ ଆତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ଚିଦ୍ରୂପେଣୈଵ ଚିନ୍ମଯମ୍ । ଜଗଜ୍ଜାଲମ୍ ଅଯଂ ହ୍ଯ୍ ଆତ୍ମା ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମନି ଜୃମ୍ଭତେ
ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜେ ଚେତନାର ରୂପରେ ଅନୁଭବ କରିବା ସମୟରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାହାର ନିଜ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ନିଜେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ନ ଶୋକୋ ଽସ୍ତି ନ ମୋହୋ ଽସ୍ତି ନ ଜନ୍ମାସ୍ତି ନ ଜନ୍ମଵାନ୍ । ଯଦ୍ ଅସ୍ତୀହ ତଦ୍ ଏଵାସ୍ତି ଵିଜ୍ଵରୋ ଭଵ ରାଘଵ
ଏଠାରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ମୂଢତା ନାହିଁ, ଜନ୍ମ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକ ନାହିଁ; ଯାହା ଅଛି, ସେ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଅଛି। ରାଘବ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼।
ସମସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ ସ୍ଥିରମତିଶ୍ ଶାନ୍ତଶ୍ ଶାନ୍ତମନା ମୁନିଃ । ମୌନୀ ଵରମଣିସ୍ଵଚ୍ଛୋ ଵିଜ୍ଵରୋ ଭଵ ରାଘଵ
ସମଭାବ ରଖ, ଶାନ୍ତ ରହ, ଦୃଢ଼ ମନ ରଖ, ମନରେ ଶାନ୍ତି ରଖ, ମୁନି ପରି ହେବା, ନିରବ ରହ, ମଣି ପରି ପବିତ୍ର ହେବା, ଏବଂ ରାଘବ, ଚିନ୍ତା ରହିତ ହେବା।
ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ନିତ୍ଯସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥୋ ନିର୍ଯୋଗକ୍ଷେମ ଆତ୍ମଵାନ୍ । ଅଦ୍ଵିତୀଯୋ ଵିଶୋକାତ୍ମା ଵିଜ୍ଵରୋ ଭଵ ରାଘଵ
ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ଚିରସତ୍ୟରେ ଅବିଚଳିତ, ଲାଭ-ହାନି ନେଇ ଚିନ୍ତା ନ କର, ନିଜକୁ ନିଜେ ଧାରଣ କର, ଏକମାତ୍ର ଅଛ, ଦୁଃଖରହିତ ଓ ଅଶାନ୍ତି ରହିତ ହେ, ରାଘବ।
ଵିଵିକ୍ତଶ୍ ଶାନ୍ତସଙ୍କଲ୍ପୋ ଧୀରଧୀର୍ ଊର୍ଜିତାଶଯଃ । ଯଥାପ୍ରାପ୍ତାନୁଵର୍ତୀ ଚ ଵିଜ୍ଵରୋ ଭଵ ରାଘଵ
ନିର୍ଜନ ରୁହ, ମନରେ ଶାନ୍ତି ରଖ, ଦୃଢ଼ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ହେ, ଉତ୍ତମ ଆଶା ରଖ, ଯାହା ମିଳେ ତାହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କର, ଏବଂ ଅଶାନ୍ତି ରହିତ ହେ, ରାଘବ।
ଵୀତରାଗୋ ନିରାଯାସୋ ଵିମନା ଵୀତକଲ୍ମଷଃ । ନାଦାତା ନ ପରିତ୍ଯାଗୀ ଵିଜ୍ଵରୋ ଭଵ ରାଘଵ
ମୋହ ଛାଡ଼, ଚେଷ୍ଟା ରହିତ ହେ, ମନ ସ୍ପଷ୍ଟ ରଖ, ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେ, ନ ନେବା ନ ଛାଡ଼ିବା, ଏବଂ ଅଶାନ୍ତି ରହିତ ହେ, ରାଘବ।
ଵିଶ୍ଵାତୀତଂ ପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯପୂରିତଃ । ପୂର୍ଣାର୍ଣଵଵଦ୍ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧୋ ଵିଜ୍ଵରୋ ଭଵ ରାଘଵ
ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେ, ଯାହା ମିଳିଛି ଓ ଯାହା ମିଳିବାକୁ ବାକି ତାହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ପରି ଅଚଳ ଓ ଅଶାନ୍ତି ରହିତ ହେ, ରାଘବ।
ଵିକଲ୍ପଜାଲନିର୍ମୁକ୍ତୋ ମାଯାଞ୍ଜନଵିଵର୍ଜିତଃ । ଆତ୍ମନାତ୍ମନି ତୃପ୍ତାତ୍ମା ଵିଜ୍ଵରୋ ଭଵ ରାଘଵ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭାବନାର ଜାଳରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ମାୟାର ଆବରଣରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରୁହ, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଜେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଚିନ୍ତାହୀନ ହେଇ ରୁହ, ରାଘବ।