ଭାଜନଂ ତ୍ଵଂ ଵିଵିକ୍ତାନାଂ ଵଚସାଂ ଶୁଦ୍ଧିଶାଲିନାମ୍ । ଵିଵିକ୍ତହୃଦଯୋ ଵେଣୁର୍ ମୁକ୍ତାନାମ୍ ଇଵ ମାନଦ
ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର; ତୁମ ହୃଦୟ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଏକାକୀ, ମୁକ୍ତମନ୍ଦା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବାଁଶ ଯେପରି।
କମଲାସନପୁତ୍ରେଣ ମୁନିନା ସୁମହୌଜସା । ଏଵଂଵିତୀର୍ଣାଵସରୋ ରାମୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଉଵାଚ ହ
ଏଭଳି ଅବସର ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ, କମଳାସନର ପୁତ୍ର ମୁନିଙ୍କୁ ରାମ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ତଵୈଵୈତଦ୍ ଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍ । ଯଦ୍ ଅହଂ ପରମୋଦାରଂ ବୁଦ୍ଧଵାନ୍ ଵଚନଂ ତଵ
ଭଗବନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଘାଟିତ; ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଛି।
ଯଦ୍ ଆଦିଶସି ତତ୍ ସର୍ଵଂ ତଥୈଵ ନ ତଦ୍ ଅନ୍ଯଥା । ଅପାସ୍ତନିଦ୍ରେଣ ମଯା ଵାକ୍ଯାର୍ଥୋ ନିଶି ଚିନ୍ତିତଃ
ଆପଣ ଯାହା ଆଦେଶ କରନ୍ତି, ସେସବୁ ଏହିପରି ହେଉଛି, ଅନ୍ୟଥା କେବେ ହୁଏନି। ମୁଁ ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ି ରାତିରେ ଆପଣଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥ ଭଲଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିଛି।
ଭଵାନ୍ଧକାରକ୍ଷତଯେ ଭଵତୋର୍ଵୀଵିଵସ୍ଵତା । ହ୍ଯଃ ପ୍ରସାରିତମ୍ ଆହ୍ଲାଦି ଵାଗ୍ରଶ୍ମିପଟଲଂ ପ୍ରଭୋ
ଏହି ସଂସାରର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଗତକାଲି ଆପଣ ମଧୁର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଥାର ଆଲୋକ ଏପରି ପ୍ରସାରିତ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ରବି ଭୂମିକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।
ତଦ୍ ଅଦୀନମ୍ ଅଦୀନାତ୍ମନ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅନ୍ତଃକୃତଂ ମଯା । ରମ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଚିତ୍ରଂ ଚ ରତ୍ନଵୃନ୍ଦମ୍ ଇଵାବ୍ଧିନା
ହେ ଦୁଃଖରହିତ ମନର ମହାନ, ଏହି ସବୁ ମୁଁ ମନରେ ଧରିଛି—ଏହା ମନୋହର, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ, ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଠିଥିବା ରତ୍ନମାଳା ପରି।
ହିତାନୁବନ୍ଧି ହୃଦ୍ଯଂ ଚ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଆନନ୍ଦସାଧନମ୍ । ଶିରସା ଧ୍ରିଯତେ କୈର୍ ନୋ ସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ତ୍ଵଦନୁଶାସନମ୍
ଏପରି ଉପଦେଶ—ଉପକାରୀ, ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା—ସଫଳତା ପାଇଁ କିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିବେ ନାହିଁ?
ପ୍ରକ୍ଷୀଯମାଣସଂସାରନୀହାରାଵରଣା ଵଯମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନାସ୍ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଵର୍ଷାନ୍ତ ଇଵ ଵାସରାଃ
ଏହି ସଂସାରର ମାୟାର ଆବରଣ ଯେପରି ହ୍ରସ୍ୱ ହେଉଛି, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ଆମେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛୁ, ବର୍ଷା ଶେଷର ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ଶୁଭ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ଥାଏ।
ଆପାତମଧୁରାରମ୍ଭଂ ମଧ୍ଯେ ସୌଭାଗ୍ଯଵର୍ଧନମ୍ । ଅନୁତ୍ତମଫଲୋଦର୍କଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ଵଦନୁଶାସନମ୍
ଆପଣଙ୍କର ଉପଦେଶ ଧର୍ମମୟ— ଆରମ୍ଭରେ ମଧୁର, ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ୍ୟ ବଢ଼ାଏ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଵିକାସି ସିତମ୍ ଅମ୍ଲାନମ୍ ଆହ୍ଲାଦି ମୁଦିତାଶଯମ୍ । ତ୍ଵଦ୍ଵଚଃକୁସୁମଂ ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରୀମତ୍ଫଲଦମ୍ ଅସ୍ତୁ ନଃ
ଆପଣଙ୍କର କଥା ସଦା ଖିଳିଥିବା, ଧଳା, କେବେ ମଲିନ ହୁଏନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ ଓ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ— ସେଇ କଥା ସଦା ଆମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଦେଉ।
ସକଲଶାଶ୍ଵତଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦ ପ୍ରସୃତପୁଣ୍ଯଜଲୈକମହାହ୍ରଦ । ଭଜ ଭୃଶଂ ଵିତତଵ୍ରତ ସମ୍ପ୍ରତି ପ୍ରସୃତତାଂ ହତକିଲ୍ବିଷ ମାଂ ପ୍ରତି
ସମସ୍ତ ଶାଶ୍ୱତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ପୁଣ୍ୟର ଅବିରତ ଝରଣାର ଏକ ବଡ଼ ହ୍ରଦ, ନିରନ୍ତର ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ— ଏବେ ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କର ପାପହୀନ କୃପା ଆମ ଉପରେ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତୁ।
ଇଦମ୍ ଉତ୍ତମସିଦ୍ଧାନ୍ତସୁନ୍ଦରଂ ସୁନ୍ଦରାକୃତେ । ଉପଶାନ୍ତିପ୍ରକରଣଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ହିତମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦର ମନ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଶାନ୍ତି ବିଷୟକ ଅଧ୍ୟାୟଟିକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ, ଏହା ଉଚ୍ଚତମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଭଲଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ତୋ ପାଇଁ ଉପକାରୀ।
ଦୀର୍ଘସଂସାରମାଯେଯଂ ରାମ ରାଜସତାମସୈଃ । ଧାର୍ଯତେ ପୁରୁଷୈର୍ ନିତ୍ଯଂ ସୁସ୍ତମ୍ଭୈର୍ ଇଵ ମଣ୍ଡପଃ
ହେ ରାମ, ଏହି ଦୀର୍ଘ ସଂସାର ମାୟାଟି ରଜସ ଓ ତମସ ଗୁଣରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେମିତି ମଜବୁତ ଖୁଟିରେ ମଣ୍ଡପ ଟିକିଥାଏ, ସେହିପରି ସଦା ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥଜାତିଭିର୍ ଵୀରୈସ୍ ତ୍ଵାଦୃଶୈର୍ ଗୁଣବୃଂହିତୈଃ । ହେଲଯା ତ୍ଯଜ୍ଯତେ ପକ୍ଵା ମାଯେଯଂ ତ୍ଵଗ୍ ଇଵୋରଗୈଃ
ତୁମ ପରି ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଥିବା ଓ ଗୁଣରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ଏହି ପକ୍ୱ ମାୟାକୁ ସହଜରେ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ଯେପରି ସାପ ତାହାର ପୁରୁଣା ଚାମ ଛାଡିଦିଏ।
ଯେ ସତ୍ତ୍ଵଜାତଯଃ ପ୍ରାଜ୍ଞାସ୍ ତଥା ରାଜସସାତ୍ତ୍ଵିକାଃ । ଵିଚାରଯନ୍ତି ତେ ସାଧୋ ଜଗତ୍ ପୂର୍ଵାପରଂ ପରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଅଥବା ରଜସ-ସତ୍ତ୍ୱ ମିଶ୍ର ଗୁଣରେ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ, ହେ ସାଧୁ, ସେମାନେ ଏହି ସଂସାରର ପୂର୍ବ, ପରେ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟକୁ ଭଲଭାବରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରନ୍ତି।
ଶାସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜନସତ୍କାରସଙ୍ଗେନାପଗତୈନସାମ୍ । ସାରାଵଲୋକିନୀ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଜାଯତେ ଦୀପିକୋପମା
ଶାସ୍ତ୍ର, ସଜ୍ଜନ ଓ ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗତି ସହିତ ରହିଲେ ଏବଂ ପାପରୁ ଦୂରେଇଲେ, ବୁଦ୍ଧି ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଯେପରି ଦୀପ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଵିଚାରେଣ ଵିଚାର୍ଯାତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା । ଯାଵନ୍ ନାଧିଗତଂ ଜ୍ଞେଯଂ ନ ତାଵଦ୍ ଅଧିଗମ୍ଯତେ
ନିଜେ ନିଜ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜକୁ ନିଜେ ଖୋଜିବା ଦ୍ୱାରା ମାନେ ଜଣାଯାଏ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣାଯିବାକୁ ଥିବା ଜିନିଷ ଜଣାଯାଇନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ।
ପ୍ରଜ୍ଞାଵତାଂ ନଯଵତାଂ ଧୀରାଣାଂ କୁଲଶାଲିନାମ୍ । ଜାତ୍ଯା ରାଜସସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ମୁଖ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଂ କୁଲନନ୍ଦନ
ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବିଚାରଶୀଳ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ କୁଳର ଗୌରବ, ତୁମେ ରଜସ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ୍ଵଯମ୍ ଆଲୋକଯ ପ୍ରାଜ୍ଞ ସଂସାରାରମ୍ଭଦୃଷ୍ଟିଷୁ । କିଂ ସତ୍ଯଂ କିମ୍ ଅସତ୍ଯଂ ଵା ଭଵ ସତ୍ଯପରାଯଣଃ
ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ସଂସାରର ଆରମ୍ଭ ଦେଖି ନିଜେ ଅନୁଭବ କର; କଣ ସତ୍ୟ ଓ କଣ ଅସତ୍ୟ, ତାହା ଚିହ୍ନି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ଆଦାଵ୍ ଅନ୍ତେ ଚ ଯନ୍ ନାସ୍ତି କୀଦୃଶୀ ତସ୍ଯ ସତ୍ଯତା । ଆଦାଵ୍ ଅନ୍ତେ ଚ ଯନ୍ ନିତ୍ଯଂ ତତ୍ ସତ୍ଯଂ ରାମ ନେତରତ୍
ଯାହା ଆରମ୍ଭରେ ଓ ଶେଷରେ ନାହିଁ, ସେଥିରେ କେମିତି ସତ୍ୟତା ଥାଏ? ରାମ, ଯାହା ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ସଦା ଅଛି, ସେଠାରେ ମାତ୍ର ସତ୍ୟତା ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଆଦ୍ଯନ୍ତାସନ୍ମଯେ ଯସ୍ଯ ଵସ୍ତୁନ୍ଯ୍ ଆରଜ୍ଯତେ ମନଃ । ତସ୍ଯ ମୁଗ୍ଧପଶୋର୍ ଜନ୍ତୋର୍ ଵିଵେକଃ କେନ ଜନ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ନଥିବା ଜିନିଷରେ କାହାର ମନ ଆସକ୍ତ ହୁଏ, ସେଇ ଭ୍ରମିତ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରାଣୀରେ ବିବେକ କିପରି ଜନ୍ମିବ?
ଜାଯତେ ମନ ଏଵେହ ମନ ଏଵେହ ଵର୍ଧତେ । ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ତୁ ମନ ଏଵ ଵିଲୀଯତେ
ଏଠାରେ ମନ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ମନ ହିଁ ବଢ଼ୁଛି; କିନ୍ତୁ ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମନ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଏ।
ଜ୍ଞାତମ୍ ଏତନ୍ ମଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯଥାସ୍ମିନ୍ ଭୁଵନତ୍ରଯେ । ମନ ଏଵ ହି ସଂସାରି ଜରାମରଣଭାଜନମ୍
ମୁଁ ଏହାକୁ ଜାଣିଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ମନ ହିଁ ସଂସାରୀ, ଏହା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଆଧାର।
ଯସ୍ ତସ୍ଯୋତ୍ତରଣୋପାଯସ୍ ତଂ ମେ ବ୍ରୂହି ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍ । ହାର୍ଦଂ ତମସ୍ ତ୍ଵଯାର୍କେଣ ରାଘଵାଣାଂ ଵିନାଶ୍ଯତେ
ମୋତେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହ, ସେଠାରୁ ପାର ହେବା ପାଇଁ କେଉଁଠି ଉପାୟ ଅଛି। ରାଘବମାନଙ୍କର ହୃଦୟର ଅନ୍ଧକାର ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଆଲୋକ ଦେଇ ନଶ୍ୱ କରିଦେଉଛ।
ପୂର୍ଵଂ ରାଘଵ ଶାସ୍ତ୍ରେଣ ଵୈରାଗ୍ଯେଣ ଵରେଣ ଚ । ତଥା ସଜ୍ଜନସଙ୍ଗେନ ନୀଯତେ ପୁଣ୍ଯତାଂ ମନଃ
ପ୍ରଥମେ ରାଘବ, ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଉତ୍ତମ ବିରାକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମନ ଶୁଦ୍ଧତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ସୌଜନ୍ଯବୃଂହିତଂ ଚେତୋ ଯଦା ଵୈରାଗ୍ଯମ୍ ଆଗତମ୍ । ତଦାନୁଗମ୍ଯା ଗୁରଵୋ ଵିଜ୍ଞାନଗୁରଵୋ ହି ଯେ
ଯେତେବେଳେ ମନ ଉତ୍ତମତା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ବିରାକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ସତ୍ୟ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ ତଦୁପଦିଷ୍ଟେନ କୃତ୍ଵା ଧ୍ଯାନାର୍ଚନାଦିକମ୍ । କ୍ରମେଣ ପଦମ୍ ଆପ୍ନୋତି ତଦ୍ ଯତ୍ ପରମପାଵନମ୍
ତାଙ୍କ ଦେଇ ଶିଖାଇଥିବା ଧ୍ୟାନ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ମନୁଷ୍ୟ କ୍ରମେ ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଵିଚାରେଣାଵଦାତେନ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା । ଇନ୍ଦୁନା ଶୀତଲେନାନ୍ତର୍ ବିମ୍ବଂ ସ୍ଵମ୍ ଇଵ ତେଜସା
ନିର୍ମଳ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ନିଜକୁ ଦେଖେ, ଯେପରି ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ନିଜ ଆଲୋକରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ଅନ୍ତରେ ଦେଖେ।
ତାଵଦ୍ ଭଵମହାମ୍ଭୋଧୌ ଜନସ୍ ତୃଣଵଦ୍ ଉହ୍ଯତେ । ଵିଚାରତଟଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଏତି ଯାଵନ୍ ନ ଚେତସା
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ଚିନ୍ତନର ଅରଣ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଉନାହିଁ, ଲୋକେ ସଂସାରର ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରରେ ଘାସର ଟୁକୁଡ଼ି ପରି ଏପଟେ ସେପଟେ ହେଉଛନ୍ତି।
ଵିଚାରେଣ ପରିଜ୍ଞାତଵସ୍ତୁନୋ ଽସ୍ଯ ଜନସ୍ଯ ଧୀଃ । ସର୍ଵାନ୍ ଅଧଃ କରୋତ୍ଯ୍ ଆଧୀନ୍ ସୋମ୍ଯାମ୍ଭ ଇଵ ଵାଲୁକାଃ
ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁର ସ୍ୱରୂପ ବୁଝିଲେ, ମନୁଷ୍ୟର ବୁଦ୍ଧି ସବୁକିଛିକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖିପାରେ, ଯେପରି ମୃଦୁ ଜଳ ବାଳୁକୁ ଶାନ୍ତ କରେ।