ହ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଯୋକ୍ତୋ ଯ ଆନନ୍ଦୀ ଵିଵିକ୍ତୋ ଵଚସାଂ ଗଣଃ । ଅମୃତାଵର୍ଷଣେନେଵ ତେନେହାଶ୍ଵାସିତା ଵଯମ୍
ଗତକାଲି ଆପଣ କହିଥିବା ଆନନ୍ଦମୟ ଏବଂ ସାଧାରଣ କଥାରୁ ଅଲଗା ଯେଉଁ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମେଠାରେ ଏମିତି ତରଳ ହୋଇଛି, ଯେପରି ଅମୃତର ବର୍ଷା ହେଉଛି।
ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶଵ ଇଵୋତ୍ସାର୍ଯ ତମାଂସ୍ଯ୍ ଅମୃତନିର୍ମିତାଃ । ଅନ୍ତଶ୍ ଶୀତଲଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତା ମହତାମ୍ ଅମଲା ଗିରଃ
ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଅମୃତରୁ ତିଆରି ହୋଇ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରେ, ସେପରି ମହାନ୍ମାନେ କହିଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର କଥାମାନେ ମନକୁ ଭିତରୁ ଶିତଳ କରେ।
ଅପୂର୍ଵାହ୍ଲାଦଦାଯିନ୍ଯ ଉଚ୍ଚୈସ୍ତରପଦାଶ୍ରଯାଃ । ଅତିମୋହାପହାରିଣ୍ଯସ୍ ସୂକ୍ତଯୋ ଽମୃତଵୃଷ୍ଟଯଃ
ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅର୍ଥରେ ଭିତି ରଖିଥିବା, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାମାନେ ଗଭୀର ମୋହକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରୁଥିବା ଅମୃତ ବର୍ଷା ସମାନ।
ଆତ୍ମରତ୍ନାଵଲୋକୈକଦୀପିକା ପାରମାର୍ଥିକୀ । ଯସ୍ମାଦ୍ ଉକ୍ତିଲତୋଦେତି ସ ଵନ୍ଦ୍ଯସ୍ ସଜ୍ଜନଦ୍ରୁମଃ
ଯେଉଁଠାରୁ ଆତ୍ମାର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଆଲୋକର ଦୀପ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଯେଉଁ ମଣିଷର କଥା ଲତା ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କର ଏକ ମହାନ ବୃକ୍ଷ ଭଳି ପୂଜ୍ୟ।
ଦୁରୀହିତଂ ଦୁର୍ଵିହିତଂ ସର୍ଵଂ ସଜ୍ଜନସୂକ୍ତଯଃ । ପ୍ରମାର୍ଜଯନ୍ତି ଶୀତାଂଶୋସ୍ ତମସ୍କାଣ୍ଡମ୍ ଇଵାଂଶଵଃ
ସଜ୍ଜନଙ୍କର ଉତ୍ତମ କଥାମାନେ ସମସ୍ତ ଖରାପ କାମ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ଏମିତି ଦୂର କରିଦିଏ, ଯେମିତି ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ରମାର କିରଣ ଅନେକ ଅନ୍ଧକାରକୁ ହଟାଏ।
ତୃଷ୍ଣାଲୋଭାଦଯୋ ଽସ୍ମାକଂ ସଂସାରନିଗଡା ମୁନେ । ତଵୋକ୍ତ୍ଯା ତନୁତାଂ ଯାତାଶ୍ ଶରଦୀଵାସିତାମ୍ବୁଦାଃ
ମୁନି, ଆମର ଲୋଭ, ଆସକ୍ତି ଓ ଏହା ପରି ସମସ୍ତ ସଂସାରର ଶୃଙ୍ଖଳ ତୁମର କଥା ଦ୍ୱାରା ଏମିତି କମ୍ଜୋର ହୋଇଯାଇଛି, ଯେମିତି ଶରତ୍କାଳରେ ମେଘ ହଳକା ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଵଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅପକଲ୍ମଷମ୍ । ରସାଞ୍ଜନାନୀତଦୃଶୋ ଜାତ୍ଯନ୍ଧା ଇଵ କାଞ୍ଚନମ୍
ତୁମର ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଆମର ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଏବେ ଆମେ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛୁ, ଯେମିତି ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ଧ ଥିବା ଲୋକ ଆଖିରେ ଔଷଧ ଲଗିଲେ ପ୍ରଥମେ ସୁନାକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ସଂସାରଵାସନାନାମ୍ନୀ ମିହିକା ହୃଦଯାମ୍ବରେ । ପ୍ରଵୃତ୍ତା ତନୁତାଂ ଗନ୍ତୁଂ ତ୍ଵଦୁକ୍ତିଶରଦେହ ନଃ
ହୃଦୟର ଆକାଶରେ ଯେଉଁ ସଂସାରୀ ଆସକ୍ତିର କୁହୁଡ଼ି ଥିଲା, ତୁମ ଉପଦେଶର ଶରତ୍ର ଦୟାରେ ଏହା ଏବେ ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଯାଉଛି।
ମୁନେ ମନ୍ଦାରମଞ୍ଜର୍ଯସ୍ ତରଙ୍ଗା ଵାମୃତାମ୍ଭସଃ । ନ ତଥାହ୍ଲାଦଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଯଥୋଦାରଧିଯାଂ ଗିରଃ
ମୁନି, ସ୍ୱର୍ଗର ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ମଧୁର ଝରଣା ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ଉଦାର ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକଙ୍କର କଥା।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ରାଘଵ ସଂଯାତି ମହାଜନସପର୍ଯଯା । ଦିନଂ ତଦ୍ ଇହ ସାଲୋକଂ ଶେଷାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଧା ଦିନାଲଯଃ
ରାଘବ, ଏଠାରେ ମହାନ ଲୋକମାନେ ସହିତ କାଟିଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ଏକ ଆଲୋକମୟ ଦିନ, ବାକି ସମସ୍ତ ଦିନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଥିବା ଅନ୍ଧ ଦିନ ମାତ୍ର।
ରାମ ରାଜୀଵପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷ ପ୍ରକୃତାର୍ଥଦିଦୃକ୍ଷଯା । ମୁନିମ୍ ଆବୋଧଯ ପୁନଃ ପ୍ରସାଦେ ସମଵସ୍ଥିତମ୍
ରାମ, କମଳ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଯଥାର୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ଦୟାକରି ପୁନିଥରେ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରୁତ କର।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ଭୂଭୃତା ତତ୍ର ରାମାଭିମୁଖମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ । ଉଵାଚେଦମ୍ ଉଦାରାତ୍ମା ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ ମୁନିଃ
ଏଭଳି ରାଜା କହିବା ପରେ, ମହାନ ହୃଦୟ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଭଗବାନ୍, ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ଏହିପରି କହିଲେ।
ରାଘଵ ସ୍ଵକୁଲୈକେନ୍ଦୋ ତଂ ମଯୋକ୍ତଂ ମହାମତେ । କଚ୍ଚିତ୍ ସ୍ମରସି ଵାକ୍ଯାର୍ଥଂ ପୂର୍ଵାପରଵିଚାରିତମ୍
ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ତୁମ ବଂଶର ଏକମାତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ତୁମେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କହିଥିଲି, ତାହାର ଅର୍ଥ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝି ଓ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ କି? ସେଥିରେ ତୁମର ମନେ ଅଛି କି?
ଉତ୍ପତ୍ତୀନାଂ ଵିଚିତ୍ରାଣାଂ ସତ୍ତ୍ଵାଦିଗୁଣଭେଦତଃ । କଚ୍ଚିତ୍ ସ୍ମରସି ସର୍ଵାସାଂ ଵିଭାଗମ୍ ଅରିମର୍ଦନ
ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସୃଷ୍ଟି ଯେପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଭେଦ ତୁମେ ମନେ ରଖିଛ କି?
କଚ୍ଚିତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅସର୍ଵଂ ଚ ସଦ୍ ଅସଚ୍ ଚ ସଦୋଦିତମ୍ । ରୂପଂ ସ୍ମରସି ଦେଵସ୍ଯ ଵିମଲଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ହେ ରାମ, ସଦା ବର୍ଣ୍ଣିତ ଯେ ଦେବତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାଙ୍କର ରୂପ, ସମସ୍ତ ଓ ଅସମସ୍ତ, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍—ସେ ରୂପକୁ ତୁମେ ମନେ ରଖିଛ କି?
ଯଥେଦମ୍ ଉଦିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵେଶାଦ୍ ଈଶ୍ଵରେଶ୍ଵରାତ୍ । କଚ୍ଚିତ୍ ସ୍ମରସି ତତ୍ ସାଧୋ ସାଧୁଵାଦୈକଭାଜନ
ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ କିପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଭବିଛି, ଏହାକୁ ତୁମେ ମନେ ପକାଇଛ କି, ହେ ସାଧୁ, ଯିଏ ସଦା ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶର ଏକମାତ୍ର ପାତ୍ର?
ରୂପଂ କଚ୍ଚିଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଯାଃ ଫଲ୍ଗୁଭଙ୍ଗୁରମ୍ ଆତତମ୍ । ଅନନ୍ତମ୍ ଅନ୍ତଵଚ୍ ଚୈଵ ସମ୍ଯକ୍ ସ୍ମରସି ସନ୍ମତେ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ଭଲଭାବେ ମନେ ରଖିଛ କି, ଅଜ୍ଞାନର ରୂପ କେତେ ସାଧାରଣ ଏବଂ ଭଙ୍ଗୁର, ଏହା ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ ରହିଛି, ଅନନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ?
ଚିତ୍ତମ୍ ଏଵ ନରୋ ନାନ୍ଯଦ୍ ଇତି ଯତ୍ ପ୍ରତିପାଦିତମ୍ । ଲଵଣାଦିଵିଚାରେଣ କଚ୍ଚିତ୍ ସ୍ମରସି ସାଧୁ ତତ୍
ହେ ସାଧୁ, ଲୁଣ ଓ ଏହାଦି ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା ଯେ ମନ ହିଁ ମଣିଷ, ଏହା ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ—ଏହି କଥା ଭଲରେ ବୁଝିଛ କି?
ଵାକ୍ଯାର୍ଥଶ୍ ଚାଖିଲଃ କଚ୍ଚିତ୍ ତ୍ଵଯା ରାମ ଵିଚାରିତଃ । ହ୍ଯସ୍ତନସ୍ଯ ଵିଚାରସ୍ଯ ରାତ୍ରୌ ହୃଦି ନିଵେଶିତଃ
ହେ ରାମ, ସମସ୍ତ କଥାର ଅର୍ଥ ତୁମେ ଭଲରେ ବୁଝିଛ କି? ଗତରାତିର ବିଚାର ତୁମ ହୃଦୟରେ ଭଲରେ ବସିଛି କି?
ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ପରାମୃଷ୍ଟଂ ହୃଦଯେ ସୁନିଯୋଜିତମ୍ । ପ୍ରଯୋଜନଂ ଫଲତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ନ ହେଲାହତସଂସ୍ଥିତି
ଯାହାକୁ ପୁନିପୁନି ଭାବି ଏବଂ ହୃଦୟରେ ଭଲଭାବେ ବସାଯାଏ, ସେଥିରୁ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅବହେଳା କିମ୍ବା ଅଲସତାରେ ରହିଯାଏ, ତେବେ ତାହାରୁ କିଛି ହୁଏନାହିଁ।
ଭାଜନଂ ତ୍ଵଂ ଵିଵିକ୍ତାନାଂ ଵଚସାଂ ଶୁଦ୍ଧିଶାଲିନାମ୍ । ଵିଵିକ୍ତହୃଦଯୋ ଵେଣୁର୍ ମୁକ୍ତାନାମ୍ ଇଵ ମାନଦ
ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର; ତୁମ ହୃଦୟ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଏକାକୀ, ମୁକ୍ତମନ୍ଦା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବାଁଶ ଯେପରି।
କମଲାସନପୁତ୍ରେଣ ମୁନିନା ସୁମହୌଜସା । ଏଵଂଵିତୀର୍ଣାଵସରୋ ରାମୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଉଵାଚ ହ
ଏଭଳି ଅବସର ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ, କମଳାସନର ପୁତ୍ର ମୁନିଙ୍କୁ ରାମ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ତଵୈଵୈତଦ୍ ଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍ । ଯଦ୍ ଅହଂ ପରମୋଦାରଂ ବୁଦ୍ଧଵାନ୍ ଵଚନଂ ତଵ
ଭଗବନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଘାଟିତ; ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଛି।
ଯଦ୍ ଆଦିଶସି ତତ୍ ସର୍ଵଂ ତଥୈଵ ନ ତଦ୍ ଅନ୍ଯଥା । ଅପାସ୍ତନିଦ୍ରେଣ ମଯା ଵାକ୍ଯାର୍ଥୋ ନିଶି ଚିନ୍ତିତଃ
ଆପଣ ଯାହା ଆଦେଶ କରନ୍ତି, ସେସବୁ ଏହିପରି ହେଉଛି, ଅନ୍ୟଥା କେବେ ହୁଏନି। ମୁଁ ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ି ରାତିରେ ଆପଣଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥ ଭଲଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିଛି।
ଭଵାନ୍ଧକାରକ୍ଷତଯେ ଭଵତୋର୍ଵୀଵିଵସ୍ଵତା । ହ୍ଯଃ ପ୍ରସାରିତମ୍ ଆହ୍ଲାଦି ଵାଗ୍ରଶ୍ମିପଟଲଂ ପ୍ରଭୋ
ଏହି ସଂସାରର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଗତକାଲି ଆପଣ ମଧୁର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଥାର ଆଲୋକ ଏପରି ପ୍ରସାରିତ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ରବି ଭୂମିକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।
ତଦ୍ ଅଦୀନମ୍ ଅଦୀନାତ୍ମନ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅନ୍ତଃକୃତଂ ମଯା । ରମ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଚିତ୍ରଂ ଚ ରତ୍ନଵୃନ୍ଦମ୍ ଇଵାବ୍ଧିନା
ହେ ଦୁଃଖରହିତ ମନର ମହାନ, ଏହି ସବୁ ମୁଁ ମନରେ ଧରିଛି—ଏହା ମନୋହର, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ, ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଠିଥିବା ରତ୍ନମାଳା ପରି।
ହିତାନୁବନ୍ଧି ହୃଦ୍ଯଂ ଚ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଆନନ୍ଦସାଧନମ୍ । ଶିରସା ଧ୍ରିଯତେ କୈର୍ ନୋ ସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ତ୍ଵଦନୁଶାସନମ୍
ଏପରି ଉପଦେଶ—ଉପକାରୀ, ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା—ସଫଳତା ପାଇଁ କିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିବେ ନାହିଁ?
ପ୍ରକ୍ଷୀଯମାଣସଂସାରନୀହାରାଵରଣା ଵଯମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନାସ୍ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଵର୍ଷାନ୍ତ ଇଵ ଵାସରାଃ
ଏହି ସଂସାରର ମାୟାର ଆବରଣ ଯେପରି ହ୍ରସ୍ୱ ହେଉଛି, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ଆମେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛୁ, ବର୍ଷା ଶେଷର ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ଶୁଭ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ଥାଏ।
ଆପାତମଧୁରାରମ୍ଭଂ ମଧ୍ଯେ ସୌଭାଗ୍ଯଵର୍ଧନମ୍ । ଅନୁତ୍ତମଫଲୋଦର୍କଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ଵଦନୁଶାସନମ୍
ଆପଣଙ୍କର ଉପଦେଶ ଧର୍ମମୟ— ଆରମ୍ଭରେ ମଧୁର, ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ୍ୟ ବଢ଼ାଏ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଵିକାସି ସିତମ୍ ଅମ୍ଲାନମ୍ ଆହ୍ଲାଦି ମୁଦିତାଶଯମ୍ । ତ୍ଵଦ୍ଵଚଃକୁସୁମଂ ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରୀମତ୍ଫଲଦମ୍ ଅସ୍ତୁ ନଃ
ଆପଣଙ୍କର କଥା ସଦା ଖିଳିଥିବା, ଧଳା, କେବେ ମଲିନ ହୁଏନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ ଓ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ— ସେଇ କଥା ସଦା ଆମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଦେଉ।