ବୃହତ୍କୁସୁମଦୋଲାଭ୍ଯଃ ପ୍ରସୃତାଭ୍ଯସ୍ ସମନ୍ତତଃ । ଵାତି ମାଂସଲମ୍ ଆମୋଦମ୍ ଆଦାଯ ମଧୁରାନିଲେ
ଚାରିପାଖରେ ବିସ୍ତାରିତ ବଡ଼ ଫୁଲର ଡାଲିଠାରୁ, ମଧୁର ପବନ ଗଭୀର ସୁଗନ୍ଧ ଆଣି ହଲେ।
ଵାତାଯନେଷୁ ମୃଦୁଷୁ କୁସୁମାକୀର୍ଣଭୂମିଷୁ । ପର୍ଯଙ୍କେଷୂପଵିଷ୍ଟାସୁ ପଶ୍ଯନ୍ତୀଷୁ ପୁରନ୍ଧ୍ରିଷୁ
ସୁକୁମାର ବାତାସ ଆସୁଥିବା ଜନେଲା ପାଖରେ, ମାଳା ଫୁଲରେ ଛାଇଯାଇଥିବା ଭୂମିରେ, ଶୋଭାମାନ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ବସିଥିବା ମହିଳାମାନେ ଚାରିପାଖକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଜାଲାଗତାର୍କକରଲୋଲଵିଲୋଚନାସୁ ରତ୍ନପ୍ରଭାପ୍ରକରପିଙ୍ଗଲଚାମରାସୁ । ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତଚାପଲଲଵଂ ଚପଲାବଲାସୁ ମୌନସ୍ଥିତାସୁ ସିତଚାମରଧାରିଣୀଷୁ
ଜାଲି ମାଧ୍ୟମରେ ପଡ଼ୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦେଖି, ମଣିର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିବା ପିତା ଚାମର ଦେଖି, ଏହି ଚଞ୍ଚଳ କନ୍ୟାମାନେ ଅତି ସାନ୍ତ ହୋଇ, ମନେ ମନେ ହସୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶ୍ୱେତ ଚାମର ଧରି ବସିଛନ୍ତି।
ମୁକ୍ତାଫଲପ୍ରତିଫଲତ୍ପ୍ରତିମାର୍କରଶ୍ମିଶାରୋଦରାସ୍ଵ୍ ଅଜିରଭୂମିଷୁ ଚଣ୍ପକୌଘମ୍ । ନାସ୍ଵାଦଯତ୍ଯ୍ ଅଭିନଵାତପବିନ୍ଦୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ଭ୍ରମିଣ୍ଯ୍ ଅଲିବଲେ ନଭସୀଵ ମେଘେ
ଅଙ୍ଗନାର ଭୂମିରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁକ୍ତା ମଣି ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପଡି ଦ୍ୱିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଛି, ସେଠାରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଝୁଣ୍ଡ ନୂତନ ରୂପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ତାପର ତିନିକି ବୁନ୍ଦକୁ ମିଠା ବୋଲି ଭାବି ଚଖି ନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଭ୍ରମାନ୍ତି ମଧୁମକ୍ଷୀ ଆକାଶରେ ମେଘକୁ ଫୁଲ ବୋଲି ଭାବି ଘୂରୁଛି।
ପୁଣ୍ଯୋ ଵସିଷ୍ଠଵଚନପ୍ରସରଶ୍ ଶ୍ରୁତୋ ଯସ୍ ତଂ ଶଂସତି ପ୍ରସୃତଵିସ୍ମଯମ୍ ଆର୍ଯଲୋକେ । ସଂସଦ୍ଗତେ ମୃଦୁପଦାକ୍ଷରମୁଗ୍ଧଵାକ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମ୍ ଉତ୍ସ୍ମିତମ୍ ଅନଲ୍ପଗୁଣାଭିରାମମ୍
ଯିଏ ପବିତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣିଛି, ସେ ଏହାକୁ ମହାନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଆଦର କରି, ମାନ୍ୟମାନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୃଦୁ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଷାରେ ଏହାର ଗୁଣଗାନ କରେ; ସେମାନେ ପରସ୍ପର ହସି ହସି, ଏହାର ଅନେକ ଗୁଣରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି।
ଦିଗ୍ଭ୍ଯଃ ପୁରାଚ୍ ଚ ଗଗନାଚ୍ ଚ ନୃପର୍ଷିସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରାର୍ଯମୁନିଵିପ୍ରଗଣେ ଵିଶିଷ୍ଟେ । ମୌନପ୍ରଣାମମ୍ ଅଭିତଃ ପ୍ରଵିଶତ୍ଯ୍ ଅଶବ୍ଦଂ ସୋପାଂଶୁ ଗୌରଵଵତା ସହ ଜାତଵାକ୍ଯେ
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ, ସହର ଓ ଆକାଶ ଓ ତାହାଠାରୁ ଉପରୁ, ରାଜା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର, ମହାନ ମୁନି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ—ସମ୍ମାନ ଓ ଗମ୍ଭୀରତା ସହିତ, ମୌନ ନମସ୍କାର କରି, ଶାନ୍ତ ଭାବେ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗମ୍ଭୀର କଥା ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି।
ଉନ୍ନିଦ୍ରକୋକନଦକୋମଲକୋଶକୃଷ୍ଟମତ୍ତାଲିଜାଲମକରନ୍ଦସୁଵର୍ଣରାଗୈଃ । ଆପିଙ୍ଗଲେ ମରୁତି ଵାତି ଵିଲୋଲଘଣ୍ଟାଟାଙ୍କାରଗୀତଵତି ପୀତନିଶାମ୍ବୁଶୀତେ
ଅଧଖୋଲା କମଳ ମୁଡ଼ିକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିବା, ସୁନା ଧୂଳି ଲାଗିଥିବା ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିମାନେ ଗୋଟିଏ ଝୁଣ୍ଡ ହୋଇ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ଏହି ସମୟରେ ହଳକା ପବନ ବହୁଛି, ଝୁଲୁଥିବା ଘଣ୍ଟିର ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି, ଏବଂ ରାତିର ଶୀତଳ ତିଉ ମାଟି ଦ୍ରବ୍ୟ ଶୋଷି ନେଇଛି।
ଅଗୁରୁତଗରଧୂମେ ଚନ୍ଦନାମୋଦମିଶ୍ରେ ସରସକୁସୁମଦାମୋଦ୍ଦାମଗନ୍ଧାଙ୍କିତାଭ୍ରେ । ସରତି ସିତଵିତାନାମ୍ଭୋରୁହାଵର୍ତଲେଶୈଶ୍ ଚଲକୁସୁମରଜୋଽଙ୍କୈଶ୍ ଶବ୍ଦଵିଜ୍ଞାତଭୃଙ୍ଗମ୍
ଅଗୁରୁ ଓ ତଗର ଧୂପ ଓ ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧ ମିଶିଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ମେଘମାନେ ଆକାଶରେ ଭାସୁଛନ୍ତି; ତାହାରେ ତରଳ ଫୁଲ ଗନ୍ଧର ତୀବ୍ର ସୁଗନ୍ଧ ବ୍ୟାପିଛି। ଏହି ମେଘର ଭିତରେ ଛିଟିଏଇଥିବା ଫୁଲ ରେଣୁ ଲାଗିଛି, ଏବଂ ମଧୁମକ୍ଷିମାନଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଵାଚା ଵିସ୍ରବ୍ଧପଦସୁନ୍ଦରମ୍ । ଇଦଂ ଦଶରଥୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଉଵାଚ ମୁନିନାଯକମ୍
ମେଘ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଶବ୍ଦରେ, ଦଶରଥ ମୁନିମାନଙ୍କ ନାୟକଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ ହ୍ଯସ୍ତନେନ ତ୍ଵଂ ଵାକ୍ଯସନ୍ଦର୍ଭଜନ୍ମନା । କଚ୍ଚିନ୍ ମୁକ୍ତୋ ଽସି ଖେଦେନ ତପଃକାର୍ଶ୍ଯାତିଶାଯିନା
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଗତକାଲି ଆପଣ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନମୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା କହିଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଆପଣ ତପସ୍ୟାର କ୍ଷୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା କ୍ଲାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି କି?
ହ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଯୋକ୍ତୋ ଯ ଆନନ୍ଦୀ ଵିଵିକ୍ତୋ ଵଚସାଂ ଗଣଃ । ଅମୃତାଵର୍ଷଣେନେଵ ତେନେହାଶ୍ଵାସିତା ଵଯମ୍
ଗତକାଲି ଆପଣ କହିଥିବା ଆନନ୍ଦମୟ ଏବଂ ସାଧାରଣ କଥାରୁ ଅଲଗା ଯେଉଁ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମେଠାରେ ଏମିତି ତରଳ ହୋଇଛି, ଯେପରି ଅମୃତର ବର୍ଷା ହେଉଛି।
ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶଵ ଇଵୋତ୍ସାର୍ଯ ତମାଂସ୍ଯ୍ ଅମୃତନିର୍ମିତାଃ । ଅନ୍ତଶ୍ ଶୀତଲଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତା ମହତାମ୍ ଅମଲା ଗିରଃ
ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଅମୃତରୁ ତିଆରି ହୋଇ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରେ, ସେପରି ମହାନ୍ମାନେ କହିଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର କଥାମାନେ ମନକୁ ଭିତରୁ ଶିତଳ କରେ।
ଅପୂର୍ଵାହ୍ଲାଦଦାଯିନ୍ଯ ଉଚ୍ଚୈସ୍ତରପଦାଶ୍ରଯାଃ । ଅତିମୋହାପହାରିଣ୍ଯସ୍ ସୂକ୍ତଯୋ ଽମୃତଵୃଷ୍ଟଯଃ
ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅର୍ଥରେ ଭିତି ରଖିଥିବା, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାମାନେ ଗଭୀର ମୋହକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରୁଥିବା ଅମୃତ ବର୍ଷା ସମାନ।
ଆତ୍ମରତ୍ନାଵଲୋକୈକଦୀପିକା ପାରମାର୍ଥିକୀ । ଯସ୍ମାଦ୍ ଉକ୍ତିଲତୋଦେତି ସ ଵନ୍ଦ୍ଯସ୍ ସଜ୍ଜନଦ୍ରୁମଃ
ଯେଉଁଠାରୁ ଆତ୍ମାର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଆଲୋକର ଦୀପ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଯେଉଁ ମଣିଷର କଥା ଲତା ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କର ଏକ ମହାନ ବୃକ୍ଷ ଭଳି ପୂଜ୍ୟ।
ଦୁରୀହିତଂ ଦୁର୍ଵିହିତଂ ସର୍ଵଂ ସଜ୍ଜନସୂକ୍ତଯଃ । ପ୍ରମାର୍ଜଯନ୍ତି ଶୀତାଂଶୋସ୍ ତମସ୍କାଣ୍ଡମ୍ ଇଵାଂଶଵଃ
ସଜ୍ଜନଙ୍କର ଉତ୍ତମ କଥାମାନେ ସମସ୍ତ ଖରାପ କାମ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ଏମିତି ଦୂର କରିଦିଏ, ଯେମିତି ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ରମାର କିରଣ ଅନେକ ଅନ୍ଧକାରକୁ ହଟାଏ।
ତୃଷ୍ଣାଲୋଭାଦଯୋ ଽସ୍ମାକଂ ସଂସାରନିଗଡା ମୁନେ । ତଵୋକ୍ତ୍ଯା ତନୁତାଂ ଯାତାଶ୍ ଶରଦୀଵାସିତାମ୍ବୁଦାଃ
ମୁନି, ଆମର ଲୋଭ, ଆସକ୍ତି ଓ ଏହା ପରି ସମସ୍ତ ସଂସାରର ଶୃଙ୍ଖଳ ତୁମର କଥା ଦ୍ୱାରା ଏମିତି କମ୍ଜୋର ହୋଇଯାଇଛି, ଯେମିତି ଶରତ୍କାଳରେ ମେଘ ହଳକା ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଵଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅପକଲ୍ମଷମ୍ । ରସାଞ୍ଜନାନୀତଦୃଶୋ ଜାତ୍ଯନ୍ଧା ଇଵ କାଞ୍ଚନମ୍
ତୁମର ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଆମର ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଏବେ ଆମେ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛୁ, ଯେମିତି ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ଧ ଥିବା ଲୋକ ଆଖିରେ ଔଷଧ ଲଗିଲେ ପ୍ରଥମେ ସୁନାକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ସଂସାରଵାସନାନାମ୍ନୀ ମିହିକା ହୃଦଯାମ୍ବରେ । ପ୍ରଵୃତ୍ତା ତନୁତାଂ ଗନ୍ତୁଂ ତ୍ଵଦୁକ୍ତିଶରଦେହ ନଃ
ହୃଦୟର ଆକାଶରେ ଯେଉଁ ସଂସାରୀ ଆସକ୍ତିର କୁହୁଡ଼ି ଥିଲା, ତୁମ ଉପଦେଶର ଶରତ୍ର ଦୟାରେ ଏହା ଏବେ ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଯାଉଛି।
ମୁନେ ମନ୍ଦାରମଞ୍ଜର୍ଯସ୍ ତରଙ୍ଗା ଵାମୃତାମ୍ଭସଃ । ନ ତଥାହ୍ଲାଦଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଯଥୋଦାରଧିଯାଂ ଗିରଃ
ମୁନି, ସ୍ୱର୍ଗର ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ମଧୁର ଝରଣା ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ଉଦାର ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକଙ୍କର କଥା।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ରାଘଵ ସଂଯାତି ମହାଜନସପର୍ଯଯା । ଦିନଂ ତଦ୍ ଇହ ସାଲୋକଂ ଶେଷାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଧା ଦିନାଲଯଃ
ରାଘବ, ଏଠାରେ ମହାନ ଲୋକମାନେ ସହିତ କାଟିଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ଏକ ଆଲୋକମୟ ଦିନ, ବାକି ସମସ୍ତ ଦିନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଥିବା ଅନ୍ଧ ଦିନ ମାତ୍ର।
ରାମ ରାଜୀଵପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷ ପ୍ରକୃତାର୍ଥଦିଦୃକ୍ଷଯା । ମୁନିମ୍ ଆବୋଧଯ ପୁନଃ ପ୍ରସାଦେ ସମଵସ୍ଥିତମ୍
ରାମ, କମଳ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଯଥାର୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ଦୟାକରି ପୁନିଥରେ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରୁତ କର।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ଭୂଭୃତା ତତ୍ର ରାମାଭିମୁଖମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ । ଉଵାଚେଦମ୍ ଉଦାରାତ୍ମା ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ ମୁନିଃ
ଏଭଳି ରାଜା କହିବା ପରେ, ମହାନ ହୃଦୟ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଭଗବାନ୍, ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ଏହିପରି କହିଲେ।
ରାଘଵ ସ୍ଵକୁଲୈକେନ୍ଦୋ ତଂ ମଯୋକ୍ତଂ ମହାମତେ । କଚ୍ଚିତ୍ ସ୍ମରସି ଵାକ୍ଯାର୍ଥଂ ପୂର୍ଵାପରଵିଚାରିତମ୍
ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ତୁମ ବଂଶର ଏକମାତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ତୁମେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କହିଥିଲି, ତାହାର ଅର୍ଥ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝି ଓ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ କି? ସେଥିରେ ତୁମର ମନେ ଅଛି କି?
ଉତ୍ପତ୍ତୀନାଂ ଵିଚିତ୍ରାଣାଂ ସତ୍ତ୍ଵାଦିଗୁଣଭେଦତଃ । କଚ୍ଚିତ୍ ସ୍ମରସି ସର୍ଵାସାଂ ଵିଭାଗମ୍ ଅରିମର୍ଦନ
ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସୃଷ୍ଟି ଯେପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଭେଦ ତୁମେ ମନେ ରଖିଛ କି?
କଚ୍ଚିତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅସର୍ଵଂ ଚ ସଦ୍ ଅସଚ୍ ଚ ସଦୋଦିତମ୍ । ରୂପଂ ସ୍ମରସି ଦେଵସ୍ଯ ଵିମଲଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ହେ ରାମ, ସଦା ବର୍ଣ୍ଣିତ ଯେ ଦେବତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାଙ୍କର ରୂପ, ସମସ୍ତ ଓ ଅସମସ୍ତ, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍—ସେ ରୂପକୁ ତୁମେ ମନେ ରଖିଛ କି?
ଯଥେଦମ୍ ଉଦିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵେଶାଦ୍ ଈଶ୍ଵରେଶ୍ଵରାତ୍ । କଚ୍ଚିତ୍ ସ୍ମରସି ତତ୍ ସାଧୋ ସାଧୁଵାଦୈକଭାଜନ
ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ କିପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଭବିଛି, ଏହାକୁ ତୁମେ ମନେ ପକାଇଛ କି, ହେ ସାଧୁ, ଯିଏ ସଦା ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶର ଏକମାତ୍ର ପାତ୍ର?
ରୂପଂ କଚ୍ଚିଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଯାଃ ଫଲ୍ଗୁଭଙ୍ଗୁରମ୍ ଆତତମ୍ । ଅନନ୍ତମ୍ ଅନ୍ତଵଚ୍ ଚୈଵ ସମ୍ଯକ୍ ସ୍ମରସି ସନ୍ମତେ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ଭଲଭାବେ ମନେ ରଖିଛ କି, ଅଜ୍ଞାନର ରୂପ କେତେ ସାଧାରଣ ଏବଂ ଭଙ୍ଗୁର, ଏହା ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ ରହିଛି, ଅନନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ?
ଚିତ୍ତମ୍ ଏଵ ନରୋ ନାନ୍ଯଦ୍ ଇତି ଯତ୍ ପ୍ରତିପାଦିତମ୍ । ଲଵଣାଦିଵିଚାରେଣ କଚ୍ଚିତ୍ ସ୍ମରସି ସାଧୁ ତତ୍
ହେ ସାଧୁ, ଲୁଣ ଓ ଏହାଦି ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା ଯେ ମନ ହିଁ ମଣିଷ, ଏହା ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ—ଏହି କଥା ଭଲରେ ବୁଝିଛ କି?
ଵାକ୍ଯାର୍ଥଶ୍ ଚାଖିଲଃ କଚ୍ଚିତ୍ ତ୍ଵଯା ରାମ ଵିଚାରିତଃ । ହ୍ଯସ୍ତନସ୍ଯ ଵିଚାରସ୍ଯ ରାତ୍ରୌ ହୃଦି ନିଵେଶିତଃ
ହେ ରାମ, ସମସ୍ତ କଥାର ଅର୍ଥ ତୁମେ ଭଲରେ ବୁଝିଛ କି? ଗତରାତିର ବିଚାର ତୁମ ହୃଦୟରେ ଭଲରେ ବସିଛି କି?
ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ପରାମୃଷ୍ଟଂ ହୃଦଯେ ସୁନିଯୋଜିତମ୍ । ପ୍ରଯୋଜନଂ ଫଲତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ନ ହେଲାହତସଂସ୍ଥିତି
ଯାହାକୁ ପୁନିପୁନି ଭାବି ଏବଂ ହୃଦୟରେ ଭଲଭାବେ ବସାଯାଏ, ସେଥିରୁ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅବହେଳା କିମ୍ବା ଅଲସତାରେ ରହିଯାଏ, ତେବେ ତାହାରୁ କିଛି ହୁଏନାହିଁ।